Veiligheid

De mate van stedelijkheid hangt af van de dichtheid van het aantal adressen in een straal van 1 kilometer (conform CBS). Met landelijk gebied bedoelen we een omgeving die volgens deze definitie weinig of niet stedelijk is. Met stedelijk gebied bedoelen we inwoners die in een gebied wonen die matig tot zeer sterk stedelijk is.

Toelichting

Bij alle genoemde resultaten in deze analyse is rekening gehouden met de samenhang tussen verschillende achtergrondkenmerken. Dit betekent dat wanneer er een verschil wordt gerapporteerd tussen jonge en oudere inwoners, hierbij rekening is gehouden met eventuele verschillen in bijvoorbeeld opleidingsniveau of inkomen. We hebben gecontroleerd voor de volgende kenmerken: leeftijd, geslacht, grip, stedelijkheid, inkomen, opleidingsniveau, huishoudsamenstelling, woningbezit, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met de buurt of wijk, verbondenheid met de woonplaats en verbondenheid met Nederland. Alle genoemde resultaten zijn statistisch significant, tenzij anders aangegeven.

Toelichting

In deze publicatie gebruiken we de begrippen controle over het leven en grip op het leven als synoniemen. Beide verwijzen naar de mate waarin mensen het gevoel hebben invloed te kunnen uitoefenen op hun eigen leven. Mensen met veel grip ervaren bijvoorbeeld vaker dat zij problemen kunnen oplossen, belangrijke keuzes kunnen maken en richting kunnen geven aan hun leven. Zie de bronnenlijst voor meer informatie (WRR, 2023).

Toelichting

Bij alle genoemde resultaten in deze analyse is rekening gehouden met de samenhang tussen verschillende achtergrondkenmerken. Dit betekent dat wanneer er een verschil wordt gerapporteerd tussen jonge en oudere inwoners, hierbij rekening is gehouden met eventuele verschillen in bijvoorbeeld opleidingsniveau of inkomen. We hebben gecontroleerd voor de volgende kenmerken: leeftijd, geslacht, grip, stedelijkheid, inkomen, opleidingsniveau, huishoudsamenstelling, woningbezit, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met de buurt of wijk, verbondenheid met de woonplaats en verbondenheid met Nederland. Alle genoemde resultaten zijn statistisch significant, tenzij anders aangegeven.

Toelichting

Veiligheid gaat over de mate waarin inwoners zich beschermd voelen tegen criminaliteit, overlast en onveilige situaties in hun directe leefomgeving. In dit hoofdstuk komt zowel de objectieve veiligheid aan bod (de daadwerkelijk voorkomende criminaliteit) als de manier waarop inwoners de veiligheid in hun leefomgeving ervaren. De ervaren veiligheid is gemeten aan de hand van de tevredenheid met de veiligheid in de buurt.

Ruim drie kwart van de Utrechters is tevreden met de veiligheid in de buurt; het gemiddelde rapportcijfer is een 7,3.
Inwoners die andere mensen vertrouwen hebben een hoger gevoel van veiligheid en maken zich minder zorgen over een veilige buurt, net als mensen met een sterkere verbondenheid met de buurt of wijk en met meer grip op het leven.
Inwoners van stedelijke gebieden zijn minder vaak tevreden over hun veiligheid dan inwoners in landelijke gebieden.

Van alle geregistreerde misdrijven in de provincie Utrecht betreft ruim 60 procent vermogensmisdrijven, zoals diefstal en oplichting.¹Deze soort misdrijven kwam in 2025 bijna 39 duizend keer voor en nam in dat jaar met bijna 5 procent toe. Hiermee staat het aantal diefstallen en inbraken weer op het niveau van rond de Corona-periode in 2020.

Andere typen misdrijven gaan over verkeersmisdrijven (ruim 10 duizend keer in 2025), vernielingen (7590 keer), gewelds- en seksuele misdrijven (5170 keer) en drugs- en vuurwapenmisdrijven (bijna 1400 keer). Ook bij deze typen misdrijven is na een jarenlange daling weer een (lichte) stijging te zien. Het aantal verkeers- en drugs- en vuurwapenmisdrijven ligt zelfs boven het niveau van 2012.

Geregistreerde criminaliteit stijgt licht na jarenlange daling

Figuur 1. Geregistreerde criminaliteit naar soort misdrijf (index)

2012=100

Bron: CBS.
*Voorlopige cijfers.

Inwoners tevreden over de veiligheid in de buurt

Inwoners van de provincie Utrecht zijn over het algemeen tevreden met de veiligheid in hun buurt. Gemiddeld beoordelen zij dit met een 7,3 en ruim driekwart geeft een rapportcijfer van 7 of hoger. Weinig mensen geven aan ontevreden te zijn: 6 procent beoordeelt de veiligheid in hun buurt met een onvoldoende. De rest geeft aan dat ze deels tevreden zijn.

De ervaren veiligheid in de buurt hangt het sterkst samen met het vertrouwen in andere mensen, het gevoel van verbondenheid met de buurt of wijk en de ervaren grip op het leven. Inwoners die anderen vertrouwen, zich verbonden voelen met hun buurt en het gevoel hebben controle te hebben over hun leven, zijn vaker tevreden over de veiligheid in hun woonomgeving.

Inwoners die aangeven andere mensen te vertrouwen, beoordelen de veiligheid in hun buurt gemiddeld een half punt hoger (7,5) dan inwoners die aangeven anderen niet te vertrouwen (7,0). De cijfers maken duidelijk hoe sterk sociaal vertrouwen doorwerkt in de veiligheidsbeleving. Van de inwoners die vinden dat je niet voorzichtig genoeg kunt zijn in de omgang met anderen, is 71 procent tevreden over de buurtveiligheid. Onder degenen die de meeste mensen wel vertrouwen, ligt dat percentage op 89 procent (zie figuur 2).

Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).

Gecorrigeerd voor: Geslacht, leeftijd, stedelijkheid, inkomen, opleidingsniveau, huishoudsamenstelling, woningbezit, grip, institutioneel vertrouwen, verbondenheid met de buurt of wijk, verbondenheid met de woonplaats en verbondenheid met Nederland.

Figuur 2. Tevredenheid met veiligheid in de buurt en vertrouwen in anderen

Ook inwoners die zich sterk verbonden voelen met hun buurt of wijk zijn beduidend vaker tevreden met de veiligheid dan inwoners die zich minder verbonden voelen. Van de inwoners met een sterke buurtverbondenheid is 84 procent tevreden met de veiligheid, tegenover 67 procent van de inwoners met een zwakkere verbondenheid met de buurt.

De ervaren grip op het leven hangt eveneens samen met de tevredenheid over de veiligheid in de buurt. Inwoners die zich hulpeloos voelen of problemen maar moeilijk kunnen oplossen zijn minder tevreden met de veiligheid in hun leefomgeving.

In stedelijk gebied minder tevreden over buurtveiligheid

Inwoners van stedelijke gebieden zijn gemiddeld minder tevreden met de veiligheid in hun buurt dan inwoners van landelijke gebieden. Van de inwoners in landelijke gebieden is 82 procent tevreden, tegenover 76 procent van de inwoners in stedelijke gebieden (zie figuur 3). Daarnaast is een kleine 6 procent van de inwoners in landelijke gebieden ontevreden, tegenover ruim 7 procent van de inwoners in stedelijke gebieden.

Figuur 3. Tevredenheid met veiligheid in de buurt naar stedelijkheid

Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).

Gecorrigeerd voor: Geslacht, leeftijd, inkomen, opleidingsniveau, huishoudsamenstelling, woningbezit, grip, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met de buurt of wijk, verbondenheid met de woonplaats en verbondenheid met Nederland

Inwoners maken zich vaker zorgen over de toekomstige veiligheid in de maatschappij dan dat ze zich daar voor hun eigen omgeving ongerust over maken. Bijna een kwart noemt privacy en veiligheid als een van de belangrijkste zorgen voor de provincie Utrecht in 2040, terwijl ongeveer één op de tien inwoners zich veel zorgen maakt over de veiligheid in de eigen buurt. Desondanks staat de veiligheid in de buurt hiermee in de top 3 van onderwerpen waar inwoners zich in hun persoonlijke toekomst veel zorgen over maken. Slechts 8 procent noemt veiligheid als een onderwerp waar men hoopvol over is naar de toekomst toe.

Zorgen over veiligheid en privacy in de Utrechtse samenleving worden breed gedeeld, ongeacht leeftijd, geslacht of inkomen bijvoorbeeld. Wel zien we wederom verschillen bij mensen met meer of minder vertrouwen in anderen. Zo noemt 30 procent van de inwoners die geen vertrouwen hebben in anderen privacy en veiligheid als zorg voor de toekomst, tegenover 20 procent van de inwoners die wel vertrouwen hebben. Ook inwoners met weinig vertrouwen in de gemeente, provincie en overheid noemen privacy en veiligheid vaker als zorg dan inwoners die deze instituties wel vertrouwen.

Bij toekomstige zorgen over de veiligheid in eigen buurt zien we wel verschillen tussen bevolkingsgroepen. Jongeren, vrouwen, inwoners van stedelijke gebieden, lagere inkomens, huurders, mensen met weinig grip op hun leven, mensen met weinig vertrouwen in anderen en in de overheid en inwoners die zich minder verbonden voelen met hun buurt of woonplaats maken zich vaker zorgen over de toekomstige veiligheid in hun buurt.