Thema's
Specials
Colofon
Bijlagen
Reflectie
Leven in de provincie Utrecht
Inleiding
Inleiding
Inleiding
Voor u ligt een regionale analyse naar de brede welvaart in Utrecht. Met dit onderzoek geven we bestuurders, beleidsmakers en de samenleving van de provincie Utrecht een kompas. Door de ogen van inwoners schetst een integraal beeld van de brede welvaart zoals die door inwoners van de provincie wordt ervaren.
Lange tijd werd het bruto binnenlands product (bbp) gebruikt als maatstaf voor hoe goed het gaat met een land of regio. Maar het bbp laat niet zien hoe het echt met mensen en hun leefomgeving gaat of wat zij belangrijk vinden in het leven. Wie wil weten hoe het met de provincie Utrecht gaat, moet verder kijken dan economische prestaties alleen.
Figuur 1. Thema’s binnen brede welvaart
Het concept brede welvaart richt de aandacht op de kwaliteit van leven in brede zin: naast economie kijkt het ook naar gezondheid, onderwijs, sociale contacten, veiligheid, wonen, milieu en cultuur. Daarbij gaat het niet alleen om objectieve cijfers, maar ook om wat mensen zelf van waarde vinden. Deze bredere kijk op welvaart wordt inmiddels breed toegepast. De landelijke planbureaus — Centraal Planbureau (CPB), Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) — hanteren bijvoorbeeld een kapitalenbenadering die vier voorraden in balans moet houden: natuurlijk kapitaal (bodem, water, biodiversiteit), menselijk kapitaal (gezondheid, vaardigheden), sociaal kapitaal (vertrouwen, cohesie) en economisch kapitaal (infrastructuur, financiën).1,2
Beleid dat te eenzijdig inzet op één kapitaal, zet de brede welvaart van toekomstige generaties onder druk.
Brede welvaart als kompas
Ook de Algemene Rekenkamer heeft het kader van brede welvaart omarmd bij het toetsen van beleidseffecten, onder andere in het dashboard ‘Blik op Nederland”.3
En via onder meer het Nationaal Netwerk Brede Welvaart4 wordt actief bijgedragen via verschillende communities of practice, waarin geoefend wordt met het beoordelen van complexe maatschappelijke vraagstukken die een lerende en adaptieve aanpak vereisen.5 De Sociaal-Economische Raad (SER) heeft het begrip brede welvaart verankerd in haar eigen doelstelling (“Het bevorderen van brede welvaart waarbij samenleving, economie en milieu in balans zijn”) en gebruikte het in haar adviezen over duurzame groei.6
De provincie Utrecht staat voor complexe opgaven die niet in traditionele beleidskokers te vangen zijn. Het kompas van brede welvaart helpt de dilemma's te duiden die bij deze opgaven horen. Zo heeft de provincie Utrecht bijvoorbeeld in haar beleidskader voor de circulaire samenleving erkend dat circulaire ambities soms op gespannen voet kunnen staan met andere duurzaamheidsdoelen en stelt dat afwegingen moeten worden gemaakt op basis van brede welvaart.7 Het is dus zaak om dilemma's goed in beeld te brengen om gefundeerde keuzes te maken.
In deze publicatie Door de ogen van inwoners staat de brede welvaart centraal zoals deze door inwoners ervaren wordt. De analyse brengt in kaart hoe tevreden Utrechters zijn met hun leven en leefomgeving, welke aspecten zij het meest en minst waarderen, en welke verschillen er bestaan tussen groepen inwoners.
Dit onderzoek is niet te gebruiken als evaluatie van bestaand beleid. Door de kwaliteit van leven in de volle breedte te analyseren, kunnen zorgvuldige, goed uitlegbare keuzes worden gemaakt. Het doel is niet om maar te blijven groeien, maar om met wijsheid en rechtvaardigheid te sturen op een goede balans, een sterke economie en een hoge kwaliteit van leven voor alle inwoners van Utrecht. Zowel nu als in de toekomst. Deze analyse is daarvoor een eerste stap.
Door de ogen van inwoners
De mate waarin inwoners het gevoel hebben dat ze grip hebben op wat er in hun leven gebeurt, zorgt bij vrijwel alle aspecten van de ervaren brede welvaart (zie figuur 1) voor verschillen: inwoners die weinig controle voelen op hun leven zijn minder tevreden. Dit zijn vooral mensen met een lager inkomen en een laag vertrouwen in anderen.
Gezondheid is één van de thema’s binnen de ervaren brede welvaart waar inwoners het minst tevreden over zijn. Binnen het thema gezondheid is een duidelijk verschil te zien: 65-plussers zijn vaker tevreden over hun mentale gezondheid dan jongere leeftijdsgroepen.
De bereikbaarheid is een van de meest positief gewaardeerde thema’s van wonen in de provincie Utrecht. Bij het aanbod van en de behoefte aan specifieke voorzieningen zijn er duidelijke verschillen te zien in de tevredenheid, vooral tussen stedelijk en landelijk gebied en jongeren en ouderen. Ook voor een toekomstig leefbare provincie wordt bereikbaarheid vaak genoemd als belangrijke voorwaarde.
Ondanks de gemiddeld hoge brede welvaart in de provincie Utrecht, maken inwoners zich zorgen over de persoonlijke toekomst, bijvoorbeeld over hun gezondheid, de veiligheid in de buurt en het milieu. Wanneer inwoners in het algemeen naar de toekomst van de provincie kijken, dan zijn ze met name bezorgd over de kosten van het dagelijks leven, de woningmarkt en de manier waarop mensen met elkaar omgaan. Een aanzienlijke groep inwoners (bijna drie op de tien) is nergens hoopvol over wanneer zij vooruitkijken naar 2040.
De provincie Utrecht behoort landelijk tot de regio's met de hoogste brede welvaart, dankzij een sterk verdienvermogen en hoge arbeidsparticipatie. Deze welvaart is echter niet voor iedereen gelijk. We benoemen vier kernpunten:
Kernpunten
Deze publicatie start met het overkoepelende verhaal Leven in de provincie Utrecht over hoe inwoners het wonen, werken en leven ervaren. Daarna volgen thematische artikelen die telkens één aspect van brede welvaart uitdiepen (zie figuur 1). Elk thema volgt een vergelijkbare opbouw: een beschrijving van de algemene, objectieve situatie; de tevredenheid van inwoners over aspecten binnen dit thema en verschillen in tevredenheid; en de zorgen en verwachtingen die inwoners over dit thema hebben voor de toekomst. Naast de thema’s zijn er nog twee verdiepende specials: één over de verschillen tussen negen gebieden in de provincie en één over de toekomst.
Het onderzoek is uitgevoerd door het cluster Strategie & Kennis van de provincie. Voor de analyse is een enquête gebruikt die eind 2025 door ruim 1600 inwoners van de provincie Utrecht is ingevuld. De resultaten zijn gewogen en representatief voor de Utrechtse bevolking van 18 jaar en ouder. Daarnaast is gebruik gemaakt van openbare gegevens van onder andere het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), GGD en RIVM. Een volledige beschrijving van gebruikte bronnen, definities en methoden staat in de bijlagen.
Leeswijzer
Centraal Planbureau, Brede welvaart: Het CPB voorbij het bbp (2022)
Planbureau voor de Leefomgeving, Brede Welvaart in elke Regio (2024)
https://www.rekenkamer.nl/documenten/2026/03/25/blik-op-nederland-dashboard-doelen-en-resultaten
K. Nagelkerke, J. Janssen & C. van Koppen (editors), Van meer waarde: Brede welvaart in de beleidspraktijk (2025)
Sociaal-Economische Raad, Perspectief op brede welvaart in 2040 (2024) https://www.ser.nl/-/media/ser/downloads/adviezen/2024/visie-perspectief-op-brede-welvaart.pdf
Provincie Utrecht, Middellangetermijnstrategie Circulaire samenleving 2025 – 2035, p. 8,11
Bronnen
Menu
Inleiding
Centraal Planbureau, Brede welvaart: Het CPB voorbij het bbp (2022)
Planbureau voor de Leefomgeving, Brede Welvaart in elke Regio (2024)
https://www.rekenkamer.nl/documenten/2026/03/25/blik-op-nederland-dashboard-doelen-en-resultaten
K. Nagelkerke, J. Janssen & C. van Koppen (editors), Van meer waarde: Brede welvaart in de beleidspraktijk (2025)
Sociaal-Economische Raad, Perspectief op brede welvaart in 2040 (2024) https://www.ser.nl/-/media/ser/downloads/adviezen/2024/visie-perspectief-op-brede-welvaart.pdf
Provincie Utrecht, Middellangetermijnstrategie Circulaire samenleving 2025 – 2035, p. 8,11
Bronnen
Deze publicatie start met het overkoepelende verhaal Leven in de provincie Utrecht over hoe inwoners het wonen, werken en leven ervaren. Daarna volgen thematische artikelen die telkens één aspect van brede welvaart uitdiepen (zie figuur 1). Elk thema volgt een vergelijkbare opbouw: een beschrijving van de algemene, objectieve situatie; de tevredenheid van inwoners over aspecten binnen dit thema en verschillen in tevredenheid; en de zorgen en verwachtingen die inwoners over dit thema hebben voor de toekomst. Naast de thema’s zijn er nog twee verdiepende specials: één over de verschillen tussen negen gebieden in de provincie en één over de toekomst.
Het onderzoek is uitgevoerd door het cluster Strategie & Kennis van de provincie. Voor de analyse is een enquête gebruikt die eind 2025 door ruim 1600 inwoners van de provincie Utrecht is ingevuld. De resultaten zijn gewogen en representatief voor de Utrechtse bevolking van 18 jaar en ouder. Daarnaast is gebruik gemaakt van openbare gegevens van onder andere het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), GGD en RIVM. Een volledige beschrijving van gebruikte bronnen, definities en methoden staat in de bijlagen.
Leeswijzer
De mate waarin inwoners het gevoel hebben dat ze grip hebben op wat er in hun leven gebeurt, zorgt bij vrijwel alle aspecten van de ervaren brede welvaart (zie figuur 1) voor verschillen: inwoners die weinig controle voelen op hun leven zijn minder tevreden. Dit zijn vooral mensen met een lager inkomen en een laag vertrouwen in anderen.
Gezondheid is één van de thema’s binnen de ervaren brede welvaart waar inwoners het minst tevreden over zijn. Binnen het thema gezondheid is een duidelijk verschil te zien: 65-plussers zijn vaker tevreden over hun mentale gezondheid dan jongere leeftijdsgroepen.
De bereikbaarheid is een van de meest positief gewaardeerde thema’s van wonen in de provincie Utrecht. Bij het aanbod van en de behoefte aan specifieke voorzieningen zijn er duidelijke verschillen te zien in de tevredenheid, vooral tussen stedelijk en landelijk gebied en jongeren en ouderen. Ook voor een toekomstig leefbare provincie wordt bereikbaarheid vaak genoemd als belangrijke voorwaarde.
Ondanks de gemiddeld hoge brede welvaart in de provincie Utrecht, maken inwoners zich zorgen over de persoonlijke toekomst, bijvoorbeeld over hun gezondheid, de veiligheid in de buurt en het milieu. Wanneer inwoners in het algemeen naar de toekomst van de provincie kijken, dan zijn ze met name bezorgd over de kosten van het dagelijks leven, de woningmarkt en de manier waarop mensen met elkaar omgaan. Een aanzienlijke groep inwoners (bijna drie op de tien) is nergens hoopvol over wanneer zij vooruitkijken naar 2040.
De provincie Utrecht behoort landelijk tot de regio's met de hoogste brede welvaart, dankzij een sterk verdienvermogen en hoge arbeidsparticipatie. Deze welvaart is echter niet voor iedereen gelijk. We benoemen vier kernpunten:
Kernpunten
In deze publicatie Door de ogen van inwoners staat de brede welvaart centraal zoals deze door inwoners ervaren wordt. De analyse brengt in kaart hoe tevreden Utrechters zijn met hun leven en leefomgeving, welke aspecten zij het meest en minst waarderen, en welke verschillen er bestaan tussen groepen inwoners.
Dit onderzoek is niet te gebruiken als evaluatie van bestaand beleid. Door de kwaliteit van leven in de volle breedte te analyseren, kunnen zorgvuldige, goed uitlegbare keuzes worden gemaakt. Het doel is niet om maar te blijven groeien, maar om met wijsheid en rechtvaardigheid te sturen op een goede balans, een sterke economie en een hoge kwaliteit van leven voor alle inwoners van Utrecht. Zowel nu als in de toekomst. Deze analyse is daarvoor een eerste stap.
Door de ogen van inwoners
Figuur 1. Thema’s binnen brede welvaart
Het concept brede welvaart richt de aandacht op de kwaliteit van leven in brede zin: naast economie kijkt het ook naar gezondheid, onderwijs, sociale contacten, veiligheid, wonen, milieu en cultuur. Daarbij gaat het niet alleen om objectieve cijfers, maar ook om wat mensen zelf van waarde vinden. Deze bredere kijk op welvaart wordt inmiddels breed toegepast. De landelijke planbureaus — Centraal Planbureau (CPB), Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) — hanteren bijvoorbeeld een kapitalenbenadering die vier voorraden in balans moet houden: natuurlijk kapitaal (bodem, water, biodiversiteit), menselijk kapitaal (gezondheid, vaardigheden), sociaal kapitaal (vertrouwen, cohesie) en economisch kapitaal (infrastructuur, financiën).1,2
Beleid dat te eenzijdig inzet op één kapitaal, zet de brede welvaart van toekomstige generaties onder druk.
Brede welvaart als kompas
Ook de Algemene Rekenkamer heeft het kader van brede welvaart omarmd bij het toetsen van beleidseffecten, onder andere in het dashboard ‘Blik op Nederland”.3
En via onder meer het Nationaal Netwerk Brede Welvaart4 wordt actief bijgedragen via verschillende communities of practice, waarin geoefend wordt met het beoordelen van complexe maatschappelijke vraagstukken die een lerende en adaptieve aanpak vereisen.5 De Sociaal-Economische Raad (SER) heeft het begrip brede welvaart verankerd in haar eigen doelstelling (“Het bevorderen van brede welvaart waarbij samenleving, economie en milieu in balans zijn”) en gebruikte het in haar adviezen over duurzame groei.6
De provincie Utrecht staat voor complexe opgaven die niet in traditionele beleidskokers te vangen zijn. Het kompas van brede welvaart helpt de dilemma's te duiden die bij deze opgaven horen. Zo heeft de provincie Utrecht bijvoorbeeld in haar beleidskader voor de circulaire samenleving erkend dat circulaire ambities soms op gespannen voet kunnen staan met andere duurzaamheidsdoelen en stelt dat afwegingen moeten worden gemaakt op basis van brede welvaart.7 Het is dus zaak om dilemma's goed in beeld te brengen om gefundeerde keuzes te maken.
Inleiding
Voor u ligt een regionale analyse naar de brede welvaart in Utrecht. Met dit onderzoek geven we bestuurders, beleidsmakers en de samenleving van de provincie Utrecht een kompas. Door de ogen van inwoners schetst een integraal beeld van de brede welvaart zoals die door inwoners van de provincie wordt ervaren.
Lange tijd werd het bruto binnenlands product (bbp) gebruikt als maatstaf voor hoe goed het gaat met een land of regio. Maar het bbp laat niet zien hoe het echt met mensen en hun leefomgeving gaat of wat zij belangrijk vinden in het leven. Wie wil weten hoe het met de provincie Utrecht gaat, moet verder kijken dan economische prestaties alleen.