Thema's
Specials
Colofon
Bijlagen
Reflectie
Leven in de provincie Utrecht
Inleiding
Gezondheid
Gezondheid
Gezondheid gaat zowel over de lichamelijke als de mentale gesteldheid van inwoners. Het is een belangrijke algemene levensbehoefte en draagt bij aan de kwaliteit van leven, zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie. In dit hoofdstuk komen objectieve gezondheidsfactoren aan bod, zoals het hebben van langdurige aandoeningen, overgewicht en stress. Daarnaast zullen subjectieve aspecten, zoals de tevredenheid met de eigen lichamelijke en mentale gezondheid besproken worden. Tot slot wordt ingegaan op de zorgen die inwoners hebben over hun gezondheid en over de toekomst van de zorg in de provincie Utrecht.
De provincie scoort hoog op algemene gezondheidsaspecten, maar tegelijkertijd maken inwoners zich voor de toekomst zorgen over hun eigen gezondheid.
Jongeren zijn minder tevreden met hun mentale gezondheid dan oudere generaties.
Inwoners met weinig grip op het leven, vrouwen en mensen met een lager inkomen maken zich vaker zorgen over hun toekomstige gezondheid dan inwoners met een gevoel van controle op het leven, mannen en hogere inkomens.
In vergelijking met andere provincies onderscheidt Utrecht zich door een gunstige uitgangspositie op het thema gezondheid. Op alle onderdelen in de regionale monitor brede welvaart van het CBS1 staat provincie Utrecht op de eerste plek: overgewicht, ervaren gezondheid en langdurige aandoeningen. Zo heeft bijna een derde van de inwoners een of meer langdurige aandoeningen. Ook ervaren iets minder Utrechters een hoog risico op angststoornissen of depressie dan de gemiddelde Nederlander (8,1 procent versus 8,9 procent).2 En Utrechtse inwoners bewegen doordeweeks relatief veel. Tegelijkertijd ligt de ervaren stress onder inwoners rond het landelijk gemiddelde: 20,8 procent van de inwoners geeft aan veel stress te ervaren, iets boven het landelijk gemiddelde van 20,3 procent.2
Gezonde provincie Utrecht
De lichamelijke gezondheid scoort van alle thema’s in het algemeen welbevinden (de ervaren brede welvaart) het laagst. Inwoners van de provincie Utrecht beoordelen hun eigen lichamelijke gezondheid met een rapportcijfer 6,9. De mentale gezondheid wordt met een 7,3 iets beter beoordeeld. Ongeveer twee derde van de inwoners beoordeelt hun fysieke gezondheid met een 7 of hoger, terwijl drie kwart dat doet bij hun mentale gezondheid.
Minder tevreden over lichamelijke gezondheid dan over mentale gezondheid
De tevredenheid met de lichamelijke en mentale gezondheid kan door verschillende factoren verklaard worden. In de binnen dit onderzoek gebruikte factoren, is de ervaren grip op het leven voor beide het meest belangrijkste aspect. Inwoners die het gevoel hebben zelf keuzes te kunnen maken en met uitdagingen kunnen omgaan (en dus grip ervaren) zijn aanzienlijk vaker tevreden met hun gezondheid.
Leeftijd speelt een belangrijke rol bij de mentale gezondheid, maar bij de lichamelijke gezondheid is het effect van leeftijd beperkt wanneer rekening wordt gehouden met verschillen in het gevoel van grip op het leven. Onder Utrechtse jongeren (18 tot 30 jaar) is 14 procent ontevreden over hun mentale gezondheid, terwijl dit onder inwoners van middelbare leeftijd 9 procent is en maar 3 procent bij 65-plussers.
Jongeren minder tevreden over mentale gezondheid
Figuur 1. Tevredenheid met mentale gezondheid naar leeftijd
Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).
Gecorrigeerd voor: geslacht, grip, inkomen, opleidingsniveau, stedelijkheid, huishoudsamenstelling, woningbezit, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met de buurt of wijk, verbondenheid met de woonplaats en verbondenheid met Nederland.
Ondanks de relatief goede gezondheidspositie, maken inwoners van de provincie Utrecht zich op persoonlijk vlak relatief veel zorgen over de lichamelijke gezondheid: 39 procent geeft aan zich hierover zorgen te maken als ze nadenken over hun toekomst. Over de mentale gezondheid maken inwoners zich wat minder zorgen: 28 procent geeft aan zich hier zorgen over te maken.
We zien verschillen in de mate van zorgen over de toekomstige lichamelijke gezondheid bij diverse achtergrondkenmerken, maar niet bij leeftijd, stedelijkheid of type huishouden waarin iemand woont. Vrouwen maken zich wel vaker zorgen over hun lichamelijke gezondheid dan mannen (zie figuur 2).
Vrouwen en lagere inkomensgroepen maken zich meer zorgen over hun gezondheid
Figuur 2. Zorgen over toekomstige lichamelijke gezondheid naar geslacht
Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).
Gecorrigeerd voor: leeftijd, grip, inkomen, opleidingsniveau, stedelijkheid, huishoudsamenstelling, woningbezit, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met de buurt of wijk, verbondenheid met de woonplaats en verbondenheid met Nederland.
Ook inwoners in lagere inkomensgroepen (zie figuur 3), mensen in een sociale huurwoning, en inwoners met weinig grip op het leven maken zich relatief vaak zorgen. Vooral de ervaren grip op het leven hangt sterk samen met zorgen over de lichamelijke gezondheid: van de inwoners met weinig grip maakt 70 procent zich zorgen, tegenover 17 procent bij inwoners met veel grip.
Figuur 3. Zorgen over toekomstige lichamelijke gezondheid naar bruto jaarlijks inkomen (in klassen)
Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).
Gecorrigeerd voor: leeftijd, geslacht, grip, opleidingsniveau, stedelijkheid, huishoudsamenstelling, woningbezit, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met de buurt of wijk, verbondenheid met de woonplaats en verbondenheid met Nederland.
Zorgen over de toekomstige mentale gezondheid verschillen ook duidelijk tussen inwoners. Jongeren, vrouwen, stedelijke inwoners, alleenwonenden, inwoners met een lager inkomen, huurders en inwoners met weinig grip op het leven maken zich vaker zorgen over hun mentale gezondheid. Vooral de ervaren grip op het leven hangt sterk samen met deze zorgen: 66 procent van de inwoners met weinig grip maakt zich zorgen over hun toekomstige mentale gezondheid, tegenover 5 procent van de inwoners met veel grip. Ook leeftijd speelt een belangrijke rol: 47 procent van de 18- tot 30-jarigen maakt zich zorgen, tegenover 15 procent van de 65-plussers.
Objectief gezien staat de gezondheid van de provincie Utrecht er dan goed voor, maar dat vertaalt zich niet direct in hoe inwoners hun gezondheid ervaren of naar hun toekomstige gezondheid kijken.
Gezondheid is als maatschappelijk thema een van de belangrijkste thema's voor de toekomst van inwoners in de provincie Utrecht. Als inwoners wordt gevraagd waar ze zich zorgen over maken als ze denken aan wonen en leven in de provincie Utrecht in 2040, dan noemt 30 procent gezondheid en zorg. Hiermee staat dit thema op de vierde plaats. Tegelijkertijd is het ook een onderwerp waar inwoners perspectief in zien: 15 procent noemt gezondheid en zorg als een thema waarover zij hoopvol zijn, waarmee het op de vijfde plaats staat van onderwerpen waar inwoners hoop uit putten. Dit laat zien dat gezondheid en zorg voor veel inwoners zowel een belangrijk punt van zorg als een bron van vertrouwen in de toekomst is.
Zorgen én hoop over gezondheid en zorg in 2040
Regionale monitor brede welvaart, CBS
https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/regionale-monitor-brede-welvaartGezondheidsmonitor, RIVM, GGD’en en CBS https://statline.rivm.nl/#/RIVM/nl/dataset/50142NED/table?dl=D8338
Bronnen
Menu
Gezondheid
Zorgen over de toekomstige mentale gezondheid verschillen ook duidelijk tussen inwoners. Jongeren, vrouwen, stedelijke inwoners, alleenwonenden, inwoners met een lager inkomen, huurders en inwoners met weinig grip op het leven maken zich vaker zorgen over hun mentale gezondheid. Vooral de ervaren grip op het leven hangt sterk samen met deze zorgen: 66 procent van de inwoners met weinig grip maakt zich zorgen over hun toekomstige mentale gezondheid, tegenover 5 procent van de inwoners met veel grip. Ook leeftijd speelt een belangrijke rol: 47 procent van de 18- tot 30-jarigen maakt zich zorgen, tegenover 15 procent van de 65-plussers.
Objectief gezien staat de gezondheid van de provincie Utrecht er dan goed voor, maar dat vertaalt zich niet direct in hoe inwoners hun gezondheid ervaren of naar hun toekomstige gezondheid kijken.
Ook inwoners in lagere inkomensgroepen (zie figuur 3), mensen in een sociale huurwoning, en inwoners met weinig grip op het leven maken zich relatief vaak zorgen. Vooral de ervaren grip op het leven hangt sterk samen met zorgen over de lichamelijke gezondheid: van de inwoners met weinig grip maakt 70 procent zich zorgen, tegenover 17 procent bij inwoners met veel grip.
Figuur 2. Zorgen over toekomstige lichamelijke gezondheid naar geslacht
Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).
Gecorrigeerd voor: leeftijd, grip, inkomen, opleidingsniveau, stedelijkheid, huishoudsamenstelling, woningbezit, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met de buurt of wijk, verbondenheid met de woonplaats en verbondenheid met Nederland.
Figuur 3. Zorgen over toekomstige lichamelijke gezondheid naar bruto jaarlijks inkomen (in klassen)
Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).
Gecorrigeerd voor: leeftijd, geslacht, grip, opleidingsniveau, stedelijkheid, huishoudsamenstelling, woningbezit, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met de buurt of wijk, verbondenheid met de woonplaats en verbondenheid met Nederland.
Ondanks de relatief goede gezondheidspositie, maken inwoners van de provincie Utrecht zich op persoonlijk vlak relatief veel zorgen over de lichamelijke gezondheid: 39 procent geeft aan zich hierover zorgen te maken als ze nadenken over hun toekomst. Over de mentale gezondheid maken inwoners zich wat minder zorgen: 28 procent geeft aan zich hier zorgen over te maken.
We zien verschillen in de mate van zorgen over de toekomstige lichamelijke gezondheid bij diverse achtergrondkenmerken, maar niet bij leeftijd, stedelijkheid of type huishouden waarin iemand woont. Vrouwen maken zich wel vaker zorgen over hun lichamelijke gezondheid dan mannen (zie figuur 2).
Vrouwen en lagere inkomensgroepen maken zich meer zorgen over hun gezondheid
Figuur 1. Tevredenheid met mentale gezondheid naar leeftijd
Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).
Gecorrigeerd voor: geslacht, grip, inkomen, opleidingsniveau, stedelijkheid, huishoudsamenstelling, woningbezit, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met de buurt of wijk, verbondenheid met de woonplaats en verbondenheid met Nederland.
De provincie scoort hoog op algemene gezondheidsaspecten, maar tegelijkertijd maken inwoners zich voor de toekomst zorgen over hun eigen gezondheid.
Jongeren zijn minder tevreden met hun mentale gezondheid dan oudere generaties.
Inwoners met weinig grip op het leven, vrouwen en mensen met een lager inkomen maken zich vaker zorgen over hun toekomstige gezondheid dan inwoners met een gevoel van controle op het leven, mannen en hogere inkomens.
In vergelijking met andere provincies onderscheidt Utrecht zich door een gunstige uitgangspositie op het thema gezondheid. Op alle onderdelen in de regionale monitor brede welvaart van het CBS1 staat provincie Utrecht op de eerste plek: overgewicht, ervaren gezondheid en langdurige aandoeningen. Zo heeft bijna een derde van de inwoners een of meer langdurige aandoeningen. Ook ervaren iets minder Utrechters een hoog risico op angststoornissen of depressie dan de gemiddelde Nederlander (8,1 procent versus 8,9 procent).2 En Utrechtse inwoners bewegen doordeweeks relatief veel. Tegelijkertijd ligt de ervaren stress onder inwoners rond het landelijk gemiddelde: 20,8 procent van de inwoners geeft aan veel stress te ervaren, iets boven het landelijk gemiddelde van 20,3 procent.2
Gezonde provincie Utrecht
De lichamelijke gezondheid scoort van alle thema’s in het algemeen welbevinden (de ervaren brede welvaart) het laagst. Inwoners van de provincie Utrecht beoordelen hun eigen lichamelijke gezondheid met een rapportcijfer 6,9. De mentale gezondheid wordt met een 7,3 iets beter beoordeeld. Ongeveer twee derde van de inwoners beoordeelt hun fysieke gezondheid met een 7 of hoger, terwijl drie kwart dat doet bij hun mentale gezondheid.
Minder tevreden over lichamelijke gezondheid dan over mentale gezondheid
De tevredenheid met de lichamelijke en mentale gezondheid kan door verschillende factoren verklaard worden. In de binnen dit onderzoek gebruikte factoren, is de ervaren grip op het leven voor beide het meest belangrijkste aspect. Inwoners die het gevoel hebben zelf keuzes te kunnen maken en met uitdagingen kunnen omgaan (en dus grip ervaren) zijn aanzienlijk vaker tevreden met hun gezondheid.
Leeftijd speelt een belangrijke rol bij de mentale gezondheid, maar bij de lichamelijke gezondheid is het effect van leeftijd beperkt wanneer rekening wordt gehouden met verschillen in het gevoel van grip op het leven. Onder Utrechtse jongeren (18 tot 30 jaar) is 14 procent ontevreden over hun mentale gezondheid, terwijl dit onder inwoners van middelbare leeftijd 9 procent is en maar 3 procent bij 65-plussers.
Jongeren minder tevreden over mentale gezondheid
Gezondheid is als maatschappelijk thema een van de belangrijkste thema's voor de toekomst van inwoners in de provincie Utrecht. Als inwoners wordt gevraagd waar ze zich zorgen over maken als ze denken aan wonen en leven in de provincie Utrecht in 2040, dan noemt 30 procent gezondheid en zorg. Hiermee staat dit thema op de vierde plaats. Tegelijkertijd is het ook een onderwerp waar inwoners perspectief in zien: 15 procent noemt gezondheid en zorg als een thema waarover zij hoopvol zijn, waarmee het op de vijfde plaats staat van onderwerpen waar inwoners hoop uit putten. Dit laat zien dat gezondheid en zorg voor veel inwoners zowel een belangrijk punt van zorg als een bron van vertrouwen in de toekomst is.
Zorgen én hoop over gezondheid en zorg in 2040
Regionale monitor brede welvaart, CBS
https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/regionale-monitor-brede-welvaartGezondheidsmonitor, RIVM, GGD’en en CBS https://statline.rivm.nl/#/RIVM/nl/dataset/50142NED/table?dl=D8338
Bronnen
Gezondheid
Gezondheid gaat zowel over de lichamelijke als de mentale gesteldheid van inwoners. Het is een belangrijke algemene levensbehoefte en draagt bij aan de kwaliteit van leven, zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie. In dit hoofdstuk komen objectieve gezondheidsfactoren aan bod, zoals het hebben van langdurige aandoeningen, overgewicht en stress. Daarnaast zullen subjectieve aspecten, zoals de tevredenheid met de eigen lichamelijke en mentale gezondheid besproken worden. Tot slot wordt ingegaan op de zorgen die inwoners hebben over hun gezondheid en over de toekomst van de zorg in de provincie Utrecht.