We wonen in een welvarend land met een hoge levenskwaliteit. In Europa staat Nederland hoog op de ranglijst, vooral wat betreft vertrouwen in andere mensen, arbeidsparticipatie, inkomen en contact met familie en vrienden.¹ De provincie Utrecht doet het landelijk gezien heel goed. Op diverse aspecten van de Regionale Monitor Brede Welvaart van het CBS² scoort Utrecht het best. Maar hoe zit het met verschillen binnen de provincie? Waarderen inwoners hun woonomgeving hetzelfde? Hebben ze evenveel vertrouwen in elkaar en in instituties? Kortom, hoe is de kwaliteit van leven verdeeld binnen de provincie?

Brede welvaart gaat over de kwaliteit van leven, nu en in de toekomst. Voor overheden betekent dit concept dat zij bij beleid en besluitvorming niet alleen kijken naar economische resultaten, maar naar de brede maatschappelijke waarde die wordt gecreëerd voor mensen, samenleving en leefomgeving.

Hierin zijn de volgende perspectieven van belang:

• Hier & nu: hoe goed gaat het met mensen op dit moment?

• Later: welke gevolgen hebben keuzes van vandaag voor toekomstige generaties?

• Elders: welke impact hebben onze keuzes op mensen in andere landen en regio’s?

• Verdeling: hoe zijn kansen en gevolgen verdeeld tussen verschillende groepen mensen, wijken of generaties? Profiteert iedereen van beleid of ontstaan er verschillen?

In dit onderzoek hebben we voornamelijk gekeken naar de brede welvaart in het hier en nu en hoe deze verdeeld is tussen groepen inwoners. Het concept ‘later’ komt terug binnen de verschillende thema’s, waar is gekeken naar bijvoorbeeld natuur en duurzame energie. Daarbij hebben we inwoners gevraagd naar hun eigen toekomstbeelden. Het onderdeel ‘elders’ wordt in deze publicatie niet behandeld.

Volgens de Regionale Monitor Brede Welvaart van het CBS behoort de provincie Utrecht, samen met Drenthe en Fryslân, tot de provincies met de hoogste brede welvaart hier en nu. We zien dit positieve beeld terug in de gemeten ervaringen van inwoners. De verschillende aspecten van het leven beoordelen zij gemiddeld met een 7,4 (zie figuur 2). Zeven op de tien inwoners geven gemiddeld een 7 of hoger, terwijl slechts 3 procent ontevreden is.

De levenskwaliteit is dus hoog in Utrecht, maar wat waarderen inwoners nu het meest aan het wonen in de provincie Utrecht? Op de vraag 'Wat vindt u prettig aan het wonen in de provincie Utrecht?' noemt bijna 65 procent de centrale ligging als grootste pluspunt. Daarna volgen het sociale netwerk en de dagelijkse voorzieningen, zoals winkels, scholen en de huisarts.

Hoewel inwoners van de provincie Utrecht over het algemeen tevreden zijn met hun leven en leefomgeving, verschillen de waarderingen tussen de aspecten van brede welvaart. Over het algemeen zijn inwoners meer tevreden over aspecten van hun leefomgeving dan over aspecten van hun persoonlijke situatie.

Inwoners waarderen de bereikbaarheid van belangrijke plekken het meest. Daarna volgen de woning, het groen en de natuur en de woonomgeving. De financiële situatie, lichamelijke gezondheid en cultuur krijgen dan wel een ruime voldoende, maar worden het minst gewaardeerd.

Volgens landelijke objectieve cijfers komt de hoge brede welvaart in Utrecht vooral doordat inwoners in Utrecht relatief rijk en gezond zijn, er een hoge arbeidsparticipatie is en de afstand tot het openbaar vervoer kort is.

De resultaten van deze analyse sluiten hier deels bij aan, maar leggen ook andere accenten. Hoewel Utrechters objectief gezien rijk en gezond zijn, waarderen de inwoners deze aspecten minder dan anderen onderdelen van hun leven. De bereikbaarheid laat juist een overeenkomst zien: deze behoort zowel volgens objectieve meting als in de beleving van inwoners tot de sterke punten van de provincie.

Bij alle genoemde resultaten in deze analyse is rekening gehouden met de samenhang tussen verschillende achtergrondkenmerken. Dit betekent dat wanneer er een verschil wordt gerapporteerd tussen jonge en oudere inwoners, hierbij rekening is gehouden met eventuele verschillen in bijvoorbeeld opleidingsniveau of inkomen. We hebben gecontroleerd voor de volgende kenmerken: leeftijd, geslacht, grip, stedelijkheid, inkomen, opleidingsniveau, huishoudsamenstelling, woningbezit, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met de buurt of wijk, verbondenheid met de woonplaats en verbondenheid met Nederland. Daarbij zijn alle genoemde resultaten statistisch significant, tenzij anders aangegeven.

Niet iedereen in de provincie Utrecht ervaart dezelfde kwaliteit van leven. Persoonskenmerken, zoals opleiding en inkomen, zijn hiervoor minder bepalend dan psychologische en sociale factoren, zoals het gevoel van grip op het leven, verbondenheid met de buurt of woonplaats en vertrouwen.

Het gevoel van grip hebben op je leven hangt het sterkst samen met de verschillende thema’s binnen brede welvaart: inwoners met een sterker gevoel van grip zijn over vrijwel alle levensdomeinen meer tevreden. Dit is het duidelijkst te zien bij lichamelijke en mentale gezondheid. Inwoners met (veel) grip beoordelen hun lichamelijke gezondheid met een 7,9 tegenover een 6,0 bij inwoners die weinig grip ervaren. Alleen bij de tevredenheid over groen en natuur is het verband minder sterk.

Ook het vertrouwen dat mensen hebben in anderen gaat gepaard met de tevredenheid over aspecten van de woonomgeving, vooral met het gevoel van veiligheid in de woonomgeving. Inwoners die meer vertrouwen hebben in andere mensen voelen zich veiliger in hun buurt dan inwoners met weinig vertrouwen.

Mensen die zich verbonden voelen met hun wijk of buurt zijn meer tevreden over de directe woonomgeving, de milieukwaliteit van hun leefomgeving en de manier waarop mensen met elkaar omgaan in hun buurt.

Jongeren en mensen met een huurwoning zijn over het algemeen minder tevreden met het leven dan oudere generaties en mensen met een koopwoning. De grootste verschillen naar leeftijd zijn te zien bij de tevredenheid over de vrije tijd, de financiële situatie, groen en natuur, en mentale gezondheid. Bij mensen met een huurwoning is het verschil het duidelijkst bij de tevredenheid over de woning.

Inwoners met een hoger inkomen zijn, niet verrassend, vaker tevreden over hun financiële situatie, maar ook over hun vrije tijd en lichamelijke gezondheid.

Welke opleiding mensen hebben gevolgd blijkt een relatief beperkte rol te spelen bij de ervaren kwaliteit van leven. Voor een paar thema’s zijn er beperkte verschillen zichtbaar: praktisch opgeleiden zijn vaker tevreden over de milieukwaliteit van hun buurt, hun woonruimte, groen en natuur, hun sociale contacten en de woonomgeving dan theoretisch opgeleiden.

Ook tussen de negen gebieden in de provincie Utrecht (UPLG-gebieden) zijn er verschillen te zien. Het duidelijkst is dat bij het vertrouwen in de overheid, maar ook op bij een aantal thema’s zoals werk en dagbesteding, vrije tijd, groen en natuur, woonomgeving, veiligheid in de buurt, milieukwaliteit en bereikbaarheid zijn verschillen tussen de verschillende regio’s.

In de special Gebieden lees je meer hierover.

Mensen die wonen in landelijk gebied ervaren in het algemeen een hogere brede welvaart, vooral als het gaat om milieukwaliteit, groen en natuur, en het gevoel van veiligheid. Stedelingen zijn dan weer meer tevreden met de bereikbaarheid en het culturele aanbod (film, theater, musea).

Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025)

Gecorrigeerd voor: Leeftijd, geslacht, grip, inkomen, opleidingsniveau, huishoudsamenstelling, woningbezit, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met de buurt of wijk, verbondenheid met de woonplaats en verbondenheid met Nederland.

Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).

De provincie Utrecht is relatief klein en er wonen veel mensen. De beschikbare ruimte staat onder druk. Om ook in de toekomst prettig te kunnen wonen en leven, is het belangrijk om keuzes te maken. Daarom is inwoners gevraagd wat zij belangrijk vinden om het wonen en leven in de provincie Utrecht in de toekomst leefbaar te houden (respondenten mochten drie antwoorden aankruisen). Ruimte voor woningen, zorgvoorzieningen, natuur en water en winkels werden het vaakst genoemd.

Wanneer inwoners van de provincie Utrecht kunnen aangeven waar zij zich naar de toekomst toe zorgen over maken, dan geven ze aan ongerust te zijn over de kosten van het dagelijks leven. Tegelijkertijd lijken ze zich minder zorgen te maken over hun eigen financiële toekomst.

Ook de woningmarkt en hoe mensen met elkaar omgaan zijn zorgelijke thema’s voor veel inwoners. Voor wat betreft hun persoonlijke leven noemen ze de lichamelijke gezondheid, de veiligheid in de buurt en de milieukwaliteit van hun leefomgeving het meest.

Wanneer inwoners vooruitkijken naar Utrecht in 2040, zijn zij vooral hoopvol over de bereikbaarheid van dagelijkse voorzieningen, het groen en de natuur en de woonomgeving en leefbaarheid. Tegelijkertijd geeft ruim een kwart van de inwoners aan nergens hoopvol over te zijn, wat laat zien dat ondanks de hoge kwaliteit van leven in het hier en nu, het toekomstbeeld voor een aanzienlijke groep inwoners ook met onzekerheid gepaard gaat.

De eigen leefomgeving aanpassen voor schokken in temperatuur of neerslag is niet voor iedereen mogelijk. Er is een aanzienlijke groep mensen die aanpassingen in en rond hun woning wil doen, maar zich hiertoe niet in staat voelt. Met name mensen in een particuliere huurwoning, jongeren en mensen met een lager inkomen geven aan aanpassingen te willen doen, maar dit niet te kunnen.

• CBS (2024) Brede welvaart Nederland een na hoogste van de EU | CBS

• CBS, Regionale Monitor Brede Welvaart https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/regionale-monitor-brede-welvaart

Terug naar boven