Bereikbaarheid

Bij alle genoemde resultaten in deze analyse is rekening gehouden met de samenhang tussen verschillende achtergrondkenmerken. Dit betekent dat wanneer er een verschil wordt gerapporteerd tussen jonge en oudere inwoners, hierbij rekening is gehouden met eventuele verschillen in bijvoorbeeld opleidingsniveau of inkomen. We hebben gecontroleerd voor de volgende kenmerken: leeftijd, geslacht, grip, stedelijkheid, inkomen, opleidingsniveau, huishoudsamenstelling, woningbezit, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met de buurt of wijk, verbondenheid met de woonplaats en verbondenheid met Nederland. Alle genoemde resultaten zijn statistisch significant, tenzij anders aangegeven.

Toelichting

In deze publicatie gebruiken we de begrippen controle over het leven en grip op het leven als synoniemen. Beide verwijzen naar de mate waarin mensen het gevoel hebben invloed te kunnen uitoefenen op hun eigen leven. Mensen met veel grip ervaren bijvoorbeeld vaker dat zij problemen kunnen oplossen, belangrijke keuzes kunnen maken en richting kunnen geven aan hun leven. Zie de bronnenlijst voor meer informatie (WRR, 2023).

Toelichting

De mate van stedelijkheid hangt af van de dichtheid van het aantal adressen in een straal van 1 kilometer (conform CBS). Met landelijk gebied bedoelen we een omgeving die volgens deze definitie weinig of niet stedelijk is. Met stedelijk gebied bedoelen we inwoners die in een gebied wonen die matig tot zeer sterk stedelijk is.

Toelichting

Bereikbaarheid is een belangrijk aspect van brede welvaart. Het bepaalt in hoeverre inwoners toegang hebben tot werk, onderwijs, zorg, winkels, sociale contacten en recreatie. Daarmee draagt het bij aan de kwaliteit van leven in het hier en nu.

Tegelijkertijd vraagt een toekomstbestendig mobiliteitssysteem om een goede balans tussen bereikbaarheid, leefbaarheid en duurzaamheid, zodat ook latere generaties kunnen profiteren. Om de bijdrage bereikbaarheid in beeld te brengen, wordt in dit thema gekeken naar objectieve aspecten, zoals de nabijheid van voorzieningen, en subjectieve aspecten, zoals over de ervaren bereikbaarheid van voorzieningen en het belang van bereikbaarheid voor de toekomstige leefbaarheid van de provincie Utrecht.

De provincie Utrecht is goed bereikbaar en inwoners waarderen dit.
Tevredenheid over bereikbaarheid verschilt vooral tussen stedelijke en landelijke gebieden.
Bereikbaarheid is een kwaliteit die inwoners belangrijk vinden voor het toekomstig leven de provincie.

De objectieve bereikbaarheid van voorzieningen geeft inzicht in de fysieke afstand die inwoners moeten afleggen om dagelijkse voorzieningen te bereiken. Hiervoor kijken we naar indicatoren van de Regionale Monitor Brede Welvaart van het CBS,¹zoals de afstand tot basisscholen, horecagelegenheden en openbaar vervoer.²

Vergeleken met andere provincies kent Utrecht een gunstige objectieve bereikbaarheid van voorzieningen. De afstanden tot dagelijkse voorzieningen zijn relatief klein en zijn de afgelopen jaren grotendeels stabiel gebleven. Zo bedroeg in 2024 de gemiddelde afstand tot een basisschool 700 meter, tot een halte van het openbaar vervoer 400 meter en tot een café of horecagelegenheid 1,6 kilometer. Daarmee behoort Utrecht voor deze voorzieningen tot de best bereikbare provincies van Nederland.

Korte afstand tot dagelijkse voorzieningen

De relatief korte afstanden tot dagelijkse voorzieningen in de provincie Utrecht weerspiegelen in de ervaringen van inwoners. De bereikbaarheid van belangrijke plekken wordt zeer positief beoordeeld: inwoners die in november 2025 de vragenlijst invulden, gaven hiervoor gemiddeld een 8,0. Ruim 88 procent is tevreden over de bereikbaarheid van belangrijke plekken, terwijl slechts 3 procent ontevreden is. Daarmee behoort bereikbaarheid tot de best beoordeelde aspecten van de ervaren brede welvaart.

De waardering voor de bereikbaarheid komt ook terug in wat mensen het fijnst vinden aan het wonen in de provincie Utrecht. Ruim een derde van de inwoners noemt de dagelijkse voorzieningen als een van de aspecten die het wonen in Utrecht aantrekkelijk maakt. Alleen de centrale ligging van de provincie en de sociale contacten worden vaker genoemd (respectievelijk 64 en 39 procent). Dit onderstreept dat de goede bereikbaarheid en nabijheid van voorzieningen een belangrijke kwaliteit van de provincie vormen.

Bereikbaarheid een van de meest positief ervaren punten van wonen in de provincie Utrecht

Hoewel de bereikbaarheid van belangrijke plekken door de meeste inwoners positief wordt beoordeeld, verschilt deze ervaring tussen groepen mensen. De tevredenheid over de bereikbaarheid van belangrijke plekken hangt vooral samen met stedelijkheid en de ervaren grip op het leven. Inwoners van stedelijke gebieden zijn positiever over de bereikbaarheid dan inwoners van landelijke gebieden (zie figuur 1). En inwoners die het gevoel hebben controle te hebben op het leven zijn positiever dan mensen die vinden dat ze geen grip te hebben op het leven. Daarnaast zijn inwoners met meer vertrouwen in de overheid en in anderen en die zich sterker verbonden voelen met hun buurt en woonplaats tevredener over de bereikbaarheid. Tot slot zien we dat bewoners van sociale huurwoningen minder tevreden zijn dan mensen met een koopwoning en inwoners van middelbare leeftijd (30 tot 65 jaar) minder tevreden zijn dan 65-plussers.

Niet iedereen is even tevreden met bereikbaarheid

Tevreden 90%

Deels tevreden 8%

Ontevreden 2%

Stedelijk

Tevreden 77%

Deels tevreden 17%

Deels tevreden: rapportcijfer 5-6,9

Tevreden: rapportcijfer ≥7

Ontevreden: rapportcijfer <5

Ontevreden 6%

Landelijk

Figuur 1. Tevredenheid over de bereikbaarheid van belangrijke plekken per stedelijkheid

Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).

Gecorrigeerd voor: Leeftijd, geslacht, grip, inkomen, opleidingsniveau, huishoudsamenstelling, woningbezit, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met de buurt of wijk, verbondenheid met de woonplaats en verbondenheid met Nederland.

Naast de algemene tevredenheid over de bereikbaarheid van belangrijke plekken, is ook aan inwoners gevraagd in hoeverre voorzieningen in hun omgeving aanwezig zijn én aansluiten bij hun behoeften, bijvoorbeeld wat betreft toegankelijkheid, betaalbaarheid en diversiteit.

Sluiten voorzieningen aan bij de behoeften van inwoners?

Figuur 2. Inwoners die een tekort aan voorzieningen ervaren, naar type voorziening (%)

Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).

Een 'tekort' in figuur 2 betekent dat inwoners aangeven dat het aanbod van een voorziening of plek onvoldoende aansluit bij hun behoeften (toegankelijkheid, betaalbaarheid, diversiteit).

De ervaren mismatch tussen behoefte en aanbod verschilt vooral tussen leeftijdsgroepen. Jongeren (tot 30 jaar) geven vaker aan dat het aanbod onvoldoende aansluit bij hun behoeften dan oudere inwoners. Dit geldt onder meer voor groen in de leefomgeving, natuur, zwemwater, evenementen, sociale ontmoetingsplekken (zoals buurthuizen) en openbare sport- en beweegvoorzieningen.

Daarnaast zien we verschillen tussen inwoners van stedelijke en landelijke gebieden. In landelijke gebieden ervaren inwoners vaker een tekort aan winkels, horeca, openbaar vervoer en cultuurvoorzieningen, terwijl inwoners van stedelijke gebieden juist vaker een tekort ervaren aan groen in de woonomgeving, natuur en zwemwater. Verschillen naar geslacht, opleidingsniveau, inkomen en woningbezit zijn over het algemeen beperkt.

Wanneer inwoners vooruitkijken naar de toekomst, blijft bereikbaarheid een belangrijk thema. Voor hun persoonlijk leven maakt 17 procent van de inwoners zich zorgen over de bereikbaarheid van belangrijke plekken in hun eigen leefomgeving. Voor de samenleving als geheel is dit aandeel kleiner: 9 procent noemt de bereikbaarheid van dagelijkse voorzieningen als een van de belangrijkste zorgen voor het wonen in de provincie in 2040.

Daar staat tegenover dat 23 procent van de inwoners juist hoopvol is over de toekomstige bereikbaarheid van dagelijkse voorzieningen. Daarmee behoort bereikbaarheid tot de onderwerpen waarover inwoners het vaakst positief zijn als zij vooruitkijken naar de toekomstige leefbaarheid van de provincie.

Bereikbaarheid blijft een belangrijke kwaliteit voor de toekomst

Figuur 3. Zorgen, hoop en belang van bereikbaarheid in de toekomst

*Respondenten konden maximaal 5 opties kiezen uit een lijst mogelijkheden.
**Mensen die aangeven zich redelijk tot heel veel zorgen te maken.

Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).

Hoewel bereikbaarheid voor de meeste inwoners dus geen groot zorgpunt vormt, vinden zij het wel belangrijk dat hierin geïnvesteerd wordt. Bij de vraag welke ruimtelijke voorzieningen in de toekomst prioriteit moeten krijgen om de provincie leefbaar te houden, noemt 36 procent van de inwoners winkels voor dagelijkse boodschappen en 30 procent het openbaar vervoer. Daarmee behoort bereikbaarheid tot de belangrijkste ruimtelijke opgaven voor de toekomst, naast wonen, zorg en natuur. Ook wandel- en fietsroutes en fietsvoorzieningen (zoals fietspaden) worden door een substantieel deel van de inwoners genoemd (beide 21 procent). Dit laat zien dat een goede bereikbaarheid van voorzieningen niet alleen een gewaardeerde kwaliteit van de provincie is, maar ook wordt gezien als een belangrijke voorwaarde voor een leefbare provincie in de toekomst.