Thema's
Specials
Colofon
Bijlagen
Reflectie
Leven in de provincie Utrecht
Inleiding
Cultuur
Cultuur
Cultuur in al haar vormen van cultuurproductie, -beoefening en –beleving speelt een belangrijke rol voor de brede welvaart. In dit hoofdstuk staat de tevredenheid met het culturele aanbod centraal. We verstaan hier onder; film, theater, musea, muziek-, food- of cultuurfestivals, kermis, markten, bioscoop, kasteel of fort, muziek of theaterschool. Daarnaast wordt ingegaan op het belang dat inwoners hechten aan cultuur en hoe inwoners kijken naar cultuur in het toekomstige leven.
Het culturele aanbod in de omgeving (film, theater, musea) krijgt van inwoners van de provincie een gemiddeld rapportcijfer van 7,1. Hoewel een ruim voldoende, is dat een van de laagst gewaardeerde aspecten binnen de ervaren brede welvaart.
De tevredenheid met het culturele aanbod verschilt vooral tussen stedelijke en landelijke gebieden: inwoners van stedelijke gebieden zijn duidelijk vaker tevreden hierover.
Een deel van de inwoners ervaart een mismatch tussen het aanbod van en de behoefte aan evenementen.
Het mag geen verrassing zijn dat provincie Noord-Holland koploper is in Nederland met de meeste musea (97) en de meeste museumbezoeken (ruim 12,5 miljoen in 2024).1 Volgens cijfers van de Museumvereniging had de provincie Utrecht 33 musea en ruim 2,5 miljoen bezoeken in 2024. Ruim een derde van de Utrechtse musea wordt bestempeld als middelgroot (jaaromzet tussen 800 duizend en 3,2 miljoen euro) en nog eens een derde als klein (minder dan 400 duizend euro). Vergeleken met Nederland heeft Utrecht daarmee relatief veel middelgrote musea en wat minder kleine musea. Van het bezoek aan Utrechtse musea komt 11 procent uit het buitenland. Gemiddeld ligt dit op 27 procent, voornamelijk doordat ongeveer de helft van de museumbezoeken in Noord-Holland uit het buitenland komt.
Relatief veel middelgrote musea in Utrecht
Figuur 1. Musea naar grootteklasse per provincie
Bron: Museumvereniging.
Inwoners van de provincie Utrecht beoordelen het culturele aanbod in hun omgeving (zoals bioscoop, theater of museum) gemiddeld met een 7,1. Daarmee is cultuur, samen met de lichamelijke gezondheid en de eigen financiële situatie, een van de laagst gewaardeerde thema’s binnen het welbevinden (ervaren brede welvaart) van inwoners. Ongeveer 72 procent van de inwoners geeft een 7 of hoger; 8 procent is ontevreden over het culturele aanbod.
Relatief laag rapportcijfer voor het culturele aanbod in de omgeving
Inwoners van stedelijk gebied enerzijds en landelijk gebied anderzijds verschillen in hun algemene tevredenheid over het culturele aanbod in hun omgeving. Van de inwoners van landelijke gebieden is 16 procent ontevreden over het culturele aanbod, tegenover 6 procent van de stedelingen. Andersom is ruim driekwart van de stedelingen tevreden, terwijl dat in landelijke gebieden ruim de helft is.
Inwoners van stedelijke gebieden vaker positief over cultuur
Figuur 2. Tevredenheid met cultureel aanbod in de omgeving naar stedelijkheid
Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).
Gecorrigeerd voor: Geslacht, leeftijd, inkomen, opleidingsniveau, huishoudsamenstelling, woningbezit, grip, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met de buurt of wijk, verbondenheid met de woonplaats en verbondenheid met Nederland.
De relatieve ontevredenheid in het landelijk gebied zien we ook terug als we kijken naar specifieke voorzieningen. We hebben hierbij gekeken of het aanbod van culturele voorzieningen matcht met de behoefte. We zien een mismatch wanneer inwoners aangeven dat er ofwel voldoende aanbod is, maar dit niet aansluit bij hun behoefte (bijvoorbeeld omdat het niet toegankelijk, bereikbaar of te duur is), ofwel dat er weinig aanbod is terwijl er wel behoefte aan is.
Met name bij evenementen (festivals, markten, kermis) zien we verschillen: 36 procent van de inwoners in landelijk gebied ervaart een mismatch tussen het aanbod en de behoefte, tegenover 30 procent in stedelijk gebied (zie figuur 3). Ook jongeren (18 tot 30 jaar) ervaren vaker een mismatch tussen aanbod en behoefte (38 procent) dan inwoners van middelbare leeftijd (31 procent) of 65-plussers (26 procent).
Ook bij voorzieningen voor cultuur- en erfgoedbezoek (zoals museum, theater of kasteel) is de mismatch tussen aanbod en behoefte hoger in landelijke gebieden (35 procent) dan in stedelijke gebieden (29 procent). Bij voorzieningen voor cultuurbeoefening is het verschil niet significant: ongeveer een kwart van de inwoners ervaart hierbij een probleem, zowel in landelijke als stedelijke gebieden.
Figuur 3. Mismatch aanbod van en behoefte aan specifieke culturele voorzieningen naar stedelijkheid
Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).
Gecorrigeerd voor: Geslacht, leeftijd, inkomen, opleidingsniveau, huishoudsamenstelling, woningbezit, grip, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met de buurt of wijk, verbondenheid met de woonplaats en verbondenheid met Nederland.
*Verschil niet significant.
Een verdiepend onderzoek van het PON & Telos in opdracht van de provincie Utrecht laat zien dat het culturele leven in kleine kernen sterk leunt op vrijwilligers en kleine organisaties. Het aanbod richt zich op muziek, podiumkunsten en ambachten, aangevuld met sociaal-culturele initiatieven. Inwoners zijn doorgaans bereid om twintig tot dertig minuten te reizen voor culturele voorzieningen. Daarbij bestaat een duidelijke hiërarchie in wat inwoners nabij wensen: oefenruimtes worden door 57 procent het liefst in de eigen kern gewenst, verenigingen door 44 procent en lessen of workshops door 41 procent. Grootschalige instellingen, zoals een centrum voor de kunsten of een theaterschool, mogen vaker in een nabijgelegen centrumplaats of grotere stad liggen.2
Cultuur in kleine kernen leunt op vrijwilligers
Hoewel mensen relatief minder tevreden zijn met het culturele aanbod dan met andere thema’s binnen de ervaren brede welvaart, speelt cultuur een relatief beperkte rol in de zorgen van inwoners. Op persoonlijk niveau maakt ongeveer 20 procent van de inwoners zich zorgen over de toekomstige ontwikkeling van het culturele aanbod in de omgeving. Daarmee staat cultuur in onderaan in de ranglijst (12e van de 14 onderwerpen), ruim onder thema's als lichamelijke gezondheid (39 procent), veiligheid in de buurt (38 procent) en de milieukwaliteit (lucht, water, geluid) van de leefomgeving (37 procent).
Ook op maatschappelijk niveau is kunst en cultuur nauwelijks een bron van zorg. Slechts 4 procent noemt dit als een van de belangrijkste maatschappelijke zorgen voor het leven in de provincie in 2040. Daarmee staat het onderaan de ranglijst van 17 onderwerpen. Thema's als de kosten van het dagelijks leven (46 procent), de woningmarkt (42 procent) en de manier waarop mensen met elkaar omgaan (37 procent) worden veel vaker genoemd.
Cultuur is geen dominante zorg voor de toekomst
Cultuur is voor inwoners dus geen onderwerp voor zorgen, maar wordt wel vaker verbonden met hoop voor de toekomst. Inwoners hebben er blijkbaar vertrouwen in dat het in de toekomst goed gaat met culturele voorzieningen: 13 procent van de inwoners noemt kunst en cultuur als een onderwerp waar zij hoopvol over zijn. Daarmee behoort cultuur tot de middenmoot van de ranglijst (ongeveer 8e plaats) en scoort het hoger dan thema's als de woningmarkt (9 procent) en het milieu en klimaat (8 procent).
Ook het belang dat inwoners hechten aan culturele voorzieningen voor de toekomst is duidelijk. Op de vraag waar voldoende ruimte voor moet zijn om het leven in de provincie in de toekomst leefbaar te houden, noemt 13 procent van de inwoners culturele voorzieningen (zoals musea, theaters en bibliotheken). Andere thema’s met een vergelijkbaar percentage zijn sport- en speelterreinen en horecavoorzieningen. Cultuurhistorische plekken, zoals landgoederen en forten, nemen met 7 procent een wat minder prominente plek in dit rijtje.
Inwoners hoopvol over cultuur
Museumvereniging, Museumcijfers 2024 https://museumvereniging.nl/over-ons/beleidsplannen-jaarverslagen/museumcijfers-2024/
Het PON & Telos, Cultuurbeoefening in Utrechtse kleine kernen (2025).
https://hetpon-telos.nl/projecten/cultuurbeoefening-in-kleine-kernen/
Bronnen
Menu
Cultuur
Museumvereniging, Museumcijfers 2024 https://museumvereniging.nl/over-ons/beleidsplannen-jaarverslagen/museumcijfers-2024/
Het PON & Telos, Cultuurbeoefening in Utrechtse kleine kernen (2025).
https://hetpon-telos.nl/projecten/cultuurbeoefening-in-kleine-kernen/
Bronnen
Cultuur is voor inwoners dus geen onderwerp voor zorgen, maar wordt wel vaker verbonden met hoop voor de toekomst. Inwoners hebben er blijkbaar vertrouwen in dat het in de toekomst goed gaat met culturele voorzieningen: 13 procent van de inwoners noemt kunst en cultuur als een onderwerp waar zij hoopvol over zijn. Daarmee behoort cultuur tot de middenmoot van de ranglijst (ongeveer 8e plaats) en scoort het hoger dan thema's als de woningmarkt (9 procent) en het milieu en klimaat (8 procent).
Ook het belang dat inwoners hechten aan culturele voorzieningen voor de toekomst is duidelijk. Op de vraag waar voldoende ruimte voor moet zijn om het leven in de provincie in de toekomst leefbaar te houden, noemt 13 procent van de inwoners culturele voorzieningen (zoals musea, theaters en bibliotheken). Andere thema’s met een vergelijkbaar percentage zijn sport- en speelterreinen en horecavoorzieningen. Cultuurhistorische plekken, zoals landgoederen en forten, nemen met 7 procent een wat minder prominente plek in dit rijtje.
Inwoners hoopvol over cultuur
Hoewel mensen relatief minder tevreden zijn met het culturele aanbod dan met andere thema’s binnen de ervaren brede welvaart, speelt cultuur een relatief beperkte rol in de zorgen van inwoners. Op persoonlijk niveau maakt ongeveer 20 procent van de inwoners zich zorgen over de toekomstige ontwikkeling van het culturele aanbod in de omgeving. Daarmee staat cultuur in onderaan in de ranglijst (12e van de 14 onderwerpen), ruim onder thema's als lichamelijke gezondheid (39 procent), veiligheid in de buurt (38 procent) en de milieukwaliteit (lucht, water, geluid) van de leefomgeving (37 procent).
Ook op maatschappelijk niveau is kunst en cultuur nauwelijks een bron van zorg. Slechts 4 procent noemt dit als een van de belangrijkste maatschappelijke zorgen voor het leven in de provincie in 2040. Daarmee staat het onderaan de ranglijst van 17 onderwerpen. Thema's als de kosten van het dagelijks leven (46 procent), de woningmarkt (42 procent) en de manier waarop mensen met elkaar omgaan (37 procent) worden veel vaker genoemd.
Cultuur is geen dominante zorg voor de toekomst
Een verdiepend onderzoek van het PON & Telos in opdracht van de provincie Utrecht laat zien dat het culturele leven in kleine kernen sterk leunt op vrijwilligers en kleine organisaties. Het aanbod richt zich op muziek, podiumkunsten en ambachten, aangevuld met sociaal-culturele initiatieven. Inwoners zijn doorgaans bereid om twintig tot dertig minuten te reizen voor culturele voorzieningen. Daarbij bestaat een duidelijke hiërarchie in wat inwoners nabij wensen: oefenruimtes worden door 57 procent het liefst in de eigen kern gewenst, verenigingen door 44 procent en lessen of workshops door 41 procent. Grootschalige instellingen, zoals een centrum voor de kunsten of een theaterschool, mogen vaker in een nabijgelegen centrumplaats of grotere stad liggen.2
Cultuur in kleine kernen leunt op vrijwilligers
Figuur 3. Mismatch aanbod van en behoefte aan specifieke culturele voorzieningen naar stedelijkheid
Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).
Gecorrigeerd voor: Geslacht, leeftijd, inkomen, opleidingsniveau, huishoudsamenstelling, woningbezit, grip, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met de buurt of wijk, verbondenheid met de woonplaats en verbondenheid met Nederland.
*Verschil niet significant.
De relatieve ontevredenheid in het landelijk gebied zien we ook terug als we kijken naar specifieke voorzieningen. We hebben hierbij gekeken of het aanbod van culturele voorzieningen matcht met de behoefte. We zien een mismatch wanneer inwoners aangeven dat er ofwel voldoende aanbod is, maar dit niet aansluit bij hun behoefte (bijvoorbeeld omdat het niet toegankelijk, bereikbaar of te duur is), ofwel dat er weinig aanbod is terwijl er wel behoefte aan is.
Met name bij evenementen (festivals, markten, kermis) zien we verschillen: 36 procent van de inwoners in landelijk gebied ervaart een mismatch tussen het aanbod en de behoefte, tegenover 30 procent in stedelijk gebied (zie figuur 3). Ook jongeren (18 tot 30 jaar) ervaren vaker een mismatch tussen aanbod en behoefte (38 procent) dan inwoners van middelbare leeftijd (31 procent) of 65-plussers (26 procent).
Ook bij voorzieningen voor cultuur- en erfgoedbezoek (zoals museum, theater of kasteel) is de mismatch tussen aanbod en behoefte hoger in landelijke gebieden (35 procent) dan in stedelijke gebieden (29 procent). Bij voorzieningen voor cultuurbeoefening is het verschil niet significant: ongeveer een kwart van de inwoners ervaart hierbij een probleem, zowel in landelijke als stedelijke gebieden.
Figuur 2. Tevredenheid met cultureel aanbod in de omgeving naar stedelijkheid
Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).
Gecorrigeerd voor: Geslacht, leeftijd, inkomen, opleidingsniveau, huishoudsamenstelling, woningbezit, grip, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met de buurt of wijk, verbondenheid met de woonplaats en verbondenheid met Nederland.
Inwoners van stedelijk gebied enerzijds en landelijk gebied anderzijds verschillen in hun algemene tevredenheid over het culturele aanbod in hun omgeving. Van de inwoners van landelijke gebieden is 16 procent ontevreden over het culturele aanbod, tegenover 6 procent van de stedelingen. Andersom is ruim driekwart van de stedelingen tevreden, terwijl dat in landelijke gebieden ruim de helft is.
Inwoners van stedelijke gebieden vaker positief over cultuur
Inwoners van de provincie Utrecht beoordelen het culturele aanbod in hun omgeving (zoals bioscoop, theater of museum) gemiddeld met een 7,1. Daarmee is cultuur, samen met de lichamelijke gezondheid en de eigen financiële situatie, een van de laagst gewaardeerde thema’s binnen het welbevinden (ervaren brede welvaart) van inwoners. Ongeveer 72 procent van de inwoners geeft een 7 of hoger; 8 procent is ontevreden over het culturele aanbod.
Relatief laag rapportcijfer voor het culturele aanbod in de omgeving
Figuur 1. Musea naar grootteklasse per provincie
Bron: Museumvereniging.
Het mag geen verrassing zijn dat provincie Noord-Holland koploper is in Nederland met de meeste musea (97) en de meeste museumbezoeken (ruim 12,5 miljoen in 2024).1 Volgens cijfers van de Museumvereniging had de provincie Utrecht 33 musea en ruim 2,5 miljoen bezoeken in 2024. Ruim een derde van de Utrechtse musea wordt bestempeld als middelgroot (jaaromzet tussen 800 duizend en 3,2 miljoen euro) en nog eens een derde als klein (minder dan 400 duizend euro). Vergeleken met Nederland heeft Utrecht daarmee relatief veel middelgrote musea en wat minder kleine musea. Van het bezoek aan Utrechtse musea komt 11 procent uit het buitenland. Gemiddeld ligt dit op 27 procent, voornamelijk doordat ongeveer de helft van de museumbezoeken in Noord-Holland uit het buitenland komt.
Relatief veel middelgrote musea in Utrecht
Het culturele aanbod in de omgeving (film, theater, musea) krijgt van inwoners van de provincie een gemiddeld rapportcijfer van 7,1. Hoewel een ruim voldoende, is dat een van de laagst gewaardeerde aspecten binnen de ervaren brede welvaart.
De tevredenheid met het culturele aanbod verschilt vooral tussen stedelijke en landelijke gebieden: inwoners van stedelijke gebieden zijn duidelijk vaker tevreden hierover.
Een deel van de inwoners ervaart een mismatch tussen het aanbod van en de behoefte aan evenementen.
Cultuur
Cultuur in al haar vormen van cultuurproductie, -beoefening en –beleving speelt een belangrijke rol voor de brede welvaart. In dit hoofdstuk staat de tevredenheid met het culturele aanbod centraal. We verstaan hier onder; film, theater, musea, muziek-, food- of cultuurfestivals, kermis, markten, bioscoop, kasteel of fort, muziek of theaterschool. Daarnaast wordt ingegaan op het belang dat inwoners hechten aan cultuur en hoe inwoners kijken naar cultuur in het toekomstige leven.