Milieu en Klimaat

Jaarlijkse gemiddelde fijnstof emissie naar lucht. Fijnere fractie van fijnstof bestaat uit deeltjes waarvan de diameter kleiner is dan 2,5 micrometer.

Toelichting

Totale broeikasgasemissies (CO₂, CH₄, N₂O, HFK, PFK en SF₆) in CO₂-equivalenten per inwoner. Eén kg CO₂-equivalent staat gelijk aan het effect dat de uitstoot van 1 kg kooldioxide (CO₂) heeft. Om de CO₂-equivalenten te berekenen worden de richtlijnen van de IPCC gevolgd. Data betreffen de uitstoot op Nederlands grondgebied, ongeacht of deze wordt veroorzaakt door Nederlandse ingezetenen. Dit betekent dat uitstoot door Nederlandse ingezetenen in het buitenland niet en uitstoot door niet-ingezetenen in Nederland wel is inbegrepen.

Toelichting

Ervaren brede welvaart, ofwel het welbevinden, geeft aan hoe tevreden mensen zijn met hun leven en leefomgeving als geheel. De maat combineert de tevredenheid met verschillende aspecten van het leven, zoals gezondheid, financiën, sociale contacten, wonen, veiligheid en de leefomgeving, tot één indicator. Meer informatie over de opbouw van deze maat is te vinden in de methodologische verantwoording.

Toelichting

Bij alle genoemde resultaten in deze analyse is rekening gehouden met de samenhang tussen verschillende achtergrondkenmerken. Dit betekent dat wanneer er een verschil wordt gerapporteerd tussen jonge en oudere inwoners, hierbij rekening is gehouden met eventuele verschillen in bijvoorbeeld opleidingsniveau of inkomen. We hebben gecontroleerd voor de volgende kenmerken: leeftijd, geslacht, grip, stedelijkheid, inkomen, opleidingsniveau, huishoudsamenstelling, woningbezit, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met de buurt of wijk, verbondenheid met de woonplaats en verbondenheid met Nederland. Alle genoemde resultaten zijn statistisch significant, tenzij anders aangegeven.

Toelichting

Terug naar boven

Het thema milieu en klimaat gaat over de kwaliteit van de leefomgeving en de toekomstbestendige ontwikkeling. Een gezonde leefomgeving, een goede milieukwaliteit en de transitie naar duurzame energie zijn belangrijke voorwaarden voor brede welvaart, nu en voor de toekomst. In dit thema komen verschillende aspecten van milieu en klimaat in beeld: de uitstoot van fijnstof, de opwek van zonne- en windenergie, de tevredenheid van inwoners over de milieukwaliteit van hun leefomgeving, toekomstige zorgen en hoop over milieu en klimaat, en het handelingsvermogen van inwoners om bijvoorbeeld te verduurzamen. Samen geven deze onderdelen inzicht in zowel de objectieve kwaliteit van de leefomgeving voor latere generaties, als de manier waarop inwoners op dit moment hun leefomgeving ervaren en bijdragen aan een duurzame toekomst.

De afgelopen decennia is de milieukwaliteit in provincie Utrecht verbeterd en de energietransitie vordert, al blijft windenergie achter vergeleken met andere provincies.
Inwoners zijn overwegend tevreden over de milieukwaliteit (zoals lucht, water en geluid), maar we zien verschillen tussen inwoners: mensen die zich verbonden voelen met hun buurt, meer grip op hun leven ervaren en in landelijk gebied wonen, beoordelen de milieukwaliteit in hun omgeving positiever.
Ongeveer 30 procent van de inwoners wil verduurzamen en klimaat adaptieve maatregelen treffen rondom hun huis, maar ervaart belemmeringen om dit daadwerkelijk te doen.

In vergelijking met andere provincies neemt Utrecht een middenpositie in als het gaat om de emissie van fijnstof (PM_2,5) naar de lucht.¹Met ongeveer 500 kg PM_2,5 per km² lag de uitstoot in 2023 hoger dan in veel noordelijke provincies, maar lager dan in de meest verstedelijkte provincies, zoals Zuid-Holland (circa 800 kg PM_2,5 per km²) en Noord-Holland (circa 700 kg PM_2,5 per km²).

Daling van fijnstof en CO₂-uitstoot

kg PM_2,5 per km²

Figuur 1. Emissies fijnstof naar lucht

Bron: CBS.

Tegelijkertijd is de uitstoot van fijnstof in Utrecht de eerste twee decennia van dit millennium sterk afgenomen van ongeveer 1.300 kg PM_2,5 per km² in 2000 naar circa 500 kg PM_2,5 per km² in 2020. Sindsdien is de uitstoot stabiel gebleven. Deze ontwikkeling is vergelijkbaar met de landelijke trend en wijst op een aanzienlijke verbetering van de luchtkwaliteit. Ook de CO₂-uitstoot van de gebouwde omgeving is in Utrecht de afgelopen jaren afgenomen. Tussen 2010 en 2024 daalde de uitstoot van circa 4.236 naar 2.067 kiloton,²een afname van ruim 50 procent (zie figuur 2). In vergelijking met andere provincies neemt Utrecht hier een middenpositie in. Wanneer we echter kijken naar de CO₂-uitstoot per inwoner neemt Utrecht van alle provincies de koppositie in.¹

Figuur 2. CO₂-uitstoot van de gebouwde omgeving voor een aantal provincies

Bron: Regionale Klimaatmonitor.

kiloton

Op het gebied van duurzame energie neemt Utrecht voor zonnestroom een middenpositie in ten opzichte van andere provincies. In 2024 beschikte de provincie over in totaal circa 1.510 MWp opgesteld vermogen voor zonnestroom.³Dit omvat zowel kleinschalige installaties, zoals zonnepanelen op woningen en kleine bedrijven, als grootschalige zonne-installaties. De capaciteit voor zonnestroom is de afgelopen jaren sterk gegroeid. Voor windenergie op land behoort Utrecht daarentegen tot de provincies met de laagste opgestelde capaciteit. Met 58 MW⁴opgesteld vermogen blijft de provincie ver achter bij provincies als Flevoland, Groningen en Noord-Holland. Dit laat zien dat de energietransitie in Utrecht de afgelopen jaren vooral is gedragen door de sterke groei van zonne-energie, terwijl de bijdrage van windenergie beperkt is gebleven.

De klimaatverandering van de aarde, waar we ook de gevolgen van merken in provincie Utrecht, brengt een grotere kans op wateroverlast, hittestress en droogte met zich mee. De temperatuurstijging kan leiden tot hittestress door warme nachten en gezondheidsrisico’s voor kwetsbare groepen, zoals ouderen. Zeker in de stad is de impact van hitte groot (stedelijk hitte-eiland effect), vooral in buurten met weinig groen. De gevoelstemperatuur in de stad kan nu al oplopen tot 40 graden, in 2050 stijgt dit waarschijnlijk nog verder. In de provincie Utrecht is het stedelijk hitte-eiland effect sterk zichtbaar in de steden Amersfoort, Utrecht en Veenendaal.⁵Andere provincies, met name Noord-Holland, Zuid-Holland en Noord-Brabant ervaren vergelijkbare uitdagingen in het stedelijk gebied.

Hittestress in Utrechts stedelijk gebied

De inwoners van Utrecht zijn over het algemeen positief over de milieukwaliteit (zoals lucht, water, geluid en geur) in hun leefomgeving. Gemiddeld beoordelen zij deze met een rapportcijfer 7,3. Driekwart van de inwoners geeft aan tevreden te zijn, terwijl 7 procent ontevreden is.

Vergeleken met andere thema’s in de ervaren brede welvaart (ofwel het welbevinden) ligt de tevredenheid over de milieukwaliteit rond het gemiddelde: inwoners zijn bijvoorbeeld iets vaker tevreden over de bereikbaarheid (88 procent), hun woning en de directe woonomgeving (beide 84 procent) en het groen en de natuur in hun leefomgeving (82 procent). Anderzijds wordt de milieukwaliteit positiever beoordeeld dan de eigen financiële situatie (70 procent), het culturele aanbod in de omgeving (72 procent) en lichamelijke gezondheid (67 procent).

Driekwart is tevreden met de milieukwaliteit in de leefomgeving

Niet alle inwoners beoordelen de milieukwaliteit op dezelfde manier. Uit nadere analyses blijkt dat zowel psychosociale factoren, zoals de verbondenheid met de buurt en controle over het leven, als ruimtelijke factoren, zoals wonen in een stedelijk of landelijk gebied, hierbij een rol spelen.

Meer tevreden in landelijk gebied

Stedelijkheid

Verbondenheid met de buurt

Figuur 3. Rapportcijfer voor de ervaren milieukwaliteit naar verbondenheid met de buurt en stedelijkheid

Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).

Gecorrigeerd voor: Leeftijd, geslacht, stedelijkheid cq verbondenheid met de buurt, inkomen, opleidingsniveau, huishoudsamenstelling, woningbezit, grip, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met de woonplaats en verbondenheid met Nederland.

Inwoners die zich verbonden voelen met hun buurt of wijk beoordelen de milieukwaliteit van hun leefomgeving duidelijk positiever dan inwoners die zich weinig verbonden voelen (figuur 3). Ook inwoners met meer grip op het leven, mensen in landelijk gebied en praktisch opgeleiden geven een positievere beoordeling van de milieukwaliteit dan mensen met weinig grip, stedelingen en theoretisch opgeleiden.

Inwoners van Utrecht vinden milieu en klimaat een van de belangrijkste thema's voor het toekomstig leven in de provincie. Op persoonlijk niveau maakt 37 procent van de inwoners zich zorgen over de milieukwaliteit van de eigen leefomgeving. Daarmee behoort dit, na de eigen gezondheid en de veiligheid in de buurt, tot de onderwerpen waarover inwoners zich het vaakst zorgen maken.

Wanneer inwoners vooruitkijken naar het leven in de provincie Utrecht in 2040, noemt 27 procent het milieu en klimaat als een van de belangrijkste zorgen. Daarmee staat het onderwerp op de zesde plaats, na de kosten van het dagelijks leven, de woningmarkt, de manier waarop mensen met elkaar omgaan, gezondheid en zorg en de groei van het aantal inwoners. Daar moet bij gezegd worden dat relatief weinig inwoners (8 procent) zeggen hoopvol te zijn over het milieu en klimaat wanneer ze aan de toekomst denken.

Milieu en klimaat belangrijk thema voor de toekomst

Aan inwoners is gevraagd in hoeverre zij maatregelen in en om hun woning willen én kunnen nemen om energie te besparen, overlast door extreme warmte te beperken en wateroverlast tegen te gaan. Grofweg drie op de tien inwoners willen hiervoor maatregelen nemen, maar voelt zich daar niet toe in staat (bijvoorbeeld vanwege te weinig tijd, geld of informatie). Deze groep is groter dan de groep die niet zeker is of geen maatregelen willen nemen (14 procent tot 16 procent). Dit wijst erop dat een aanzienlijk deel van de inwoners bereid is om bij te dragen aan verduurzaming en klimaatadaptatie in de eigen omgeving, maar daarbij praktische belemmeringen ervaart.

Drie op de tien wil maatregelen voor klimaatadaptatie nemen, maar kan dit niet

Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).

Maatregelen in en rondom je huis te nemen om wateroverlast te voorkomen

Figuur 4. Bereidheid en handelingsvermogen om maatregelen in en om de woning te nemen

Maatregelen in je huis te nemen om energie te besparen

Maatregelen in en rondom je huis nemen om overlast van extreme warmte te voorkomen

Om beter te begrijpen wie deze belemmeringen ervaren, is onderzocht welke groepen inwoners vaker aangeven wel te willen verduurzamen en klimaat adaptieve maatregelen te willen treffen, maar zeggen daar niet toe in staat te zijn. Voor alle bevraagde duurzaamheidsthema's – warmte, energie, en water – komt daarbij een vergelijkbaar beeld naar voren. Huurders, jongeren, alleenwonenden en mensen die minder grip ervaren op hun leven behoren vaker tot de groep die wel actie willen ondernemen, maar zich daar niet toe in staat voelen. De grootste belemmeringen worden gevonden onder particuliere huurders en sociale huurders. Particuliere huurders hebben, afhankelijk van het thema, tussen de 2,8 en 4 keer zoveel kans om tot de groep te behoren die wel maatregelen wil nemen, maar daar niet toe in staat is, vergeleken met woningeigenaren.