Thema's
Specials
Colofon
Bijlagen
Reflectie
Leven in de provincie Utrecht
Inleiding
Natuur
Natuur
Het thema natuur gaat over de kwaliteit, diversiteit en toegankelijkheid van de natuurlijke leefomgeving. Een rijke natuur draagt bij aan brede welvaart doordat ze voor toekomstige generaties ecosystemen gezond houden en bijdragen aan klimaatadaptatie, en voor het hier en nu ruimte bieden voor recreatie en hierdoor het welzijn van inwoners versterkt. In dit hoofdstuk wordt natuur in de provincie Utrecht in beeld gebracht aan de hand van objectieve aspecten zoals hoeveelheid natuur per inwoner, en subjectieve ervaringen zoals de tevredenheid van inwoners met groen en natuur in hun buurt, hun zorgen en verwachtingen voor de toekomst en de waardering van natuur in hun leefomgeving. Samen geven deze indicatoren inzicht in zowel de staat van de natuur als de manier waarop inwoners de natuur ervaren.
Utrecht kent relatief weinig natuur per inwoner, maar openbaar groen is voor inwoners goed bereikbaar.
Groen en natuur in de leefomgeving behoren tot de best gewaardeerde aspecten van de ervaren brede welvaart.
De tevredenheid over groen en natuur in de leefomgeving verschilt tussen groepen; vooral inwoners van landelijke gebieden, ouderen en inwoners die zich verbonden voelen met hun buurt zijn positiever.
Groen en natuur worden als belangrijk gezien voor toekomstig leven in de provincie; vooral stedelijke inwoners maken zich zorgen over het behoud ervan.
Volgens de Regionale Monitor Brede Welvaart van het CBS1 neemt provincie Utrecht een middenpositie in wat betreft de hoeveelheid natuurlijke ecosystemen op land per inwoner. Utrechtse inwoners hadden in 2023 meer natuur tot hun beschikking dan in andere sterk verstedelijkte provincies Noord- en Zuid-Holland, maar aanzienlijk minder dan de minder dichtbevolkte provincies in het noorden, oosten en zuiden van Nederland.
Tegelijkertijd is dit aspect in Utrecht de afgelopen jaren licht afgenomen. Tussen 2016 en 2023 daalde de beschikbare oppervlakte natuurlijke ecosystemen van 22,8 naar 21,4 hectare per duizend inwoners. Deze ontwikkeling hangt vooral samen met de sterke bevolkingsgroei in de provincie, waardoor de beschikbare hoeveelheid natuur per inwoner afneemt. Het betekent dus niet per se dat er minder natuur is, maar dat de beschikbare natuur over steeds meer inwoners moet worden verdeeld.
Steeds minder natuur per Utrechter, maar groen is wel dichtbij
ha per 1000 inwoners
Figuur 1. Natuurlijke ecosystemen op land per inwoner
Bron: CBS.
Hier staat tegenover dat de bereikbaarheid van groen in Utrecht juist gunstig is. Vergeleken met andere provincies behoort Utrecht tot de provincies waar inwoners het dichtst bij openbaar groen wonen. Met een gemiddelde afstand van 400 meter bevindt de provincie zich in de kopgroep van Nederland;1 alleen Flevoland kent met gemiddeld 300 meter een nog kortere afstand tot openbaar groen. Bovendien is de afstand tot openbaar groen in Utrecht de afgelopen jaren afgenomen (600 meter in 2006). Hoewel de hoeveelheid natuur per inwoner dus onder druk staat, is het openbaar groen voor inwoners gemiddeld beter bereikbaar geworden.2
De inwoners van de provincie Utrecht zijn over het algemeen zeer positief over het groen en de natuur in hun leefomgeving. Gemiddeld beoordelen zij dit met een rapportcijfer 7,7. Ruim acht op de tien inwoners geven het groen en de natuur in hun leefomgeving een 7 of hoger, terwijl 13 procent deels tevreden is en slechts 4 procent ontevreden. Daarmee behoort de tevredenheid over groen en natuur tot een van de hoogste van alle onderzochte aspecten van de ervaren brede welvaart (ofwel het welbevinden). Deze waardering blijkt ook uit wat inwoners fijn vinden aan de provincie Utrecht: ongeveer 28 procent noemt de natuur in de omgeving (zoals bossen en heidegebied) als aantrekkelijk kenmerk van het wonen in de provincie.
We hebben ook gekeken of het aanbod van groen en natuur matcht met de behoefte hieraan. We zien een mismatch wanneer inwoners aangeven dat er ofwel voldoende aanbod is, maar dit niet aansluit bij hun behoefte (bijvoorbeeld omdat het niet toegankelijk of bereikbaar is), ofwel dat er weinig aanbod is terwijl er wel behoefte aan is.
De mismatch op het thema natuur is overwegend beperkt. Bijna twee derde van de inwoners vindt dat het groen in de woonomgeving, zoals parken en bomen, voldoende aanwezig is en goed aansluit bij hun behoeften (figuur 2). Voor natuurgebieden, zoals bossen en heide, geldt dit voor iets meer dan de helft van de inwoners. Tegelijkertijd geeft één op de vijf inwoners aan dat natuurgebieden onvoldoende aanwezig zijn, terwijl zij daar wel behoefte aan hebben. Voor groen in de directe leefomgeving geldt dit voor ongeveer één op de tien inwoners. Deze uitkomsten laten zien dat natuur en groen over het algemeen als toereikend wordt ervaren, maar dat er ook een groep is met een behoefte die niet volledig wordt vervuld.
Utrechters tevreden over groen in de leefomgeving
Figuur 2. Aanbod van en behoefte aan groen en natuur in woonomgeving
Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).
Niet iedereen is even tevreden over het groen en de natuur: we zien verschillen tussen groepen inwoners. Gemiddeld geven inwoners van landelijke gebieden een 8,0, tegenover een 7,6 in stedelijke gebieden. Daarnaast beoordelen 65-plussers het groen en natuur positiever dan jongere leeftijdsgroepen (zie figuur 3). Ook inwoners die zich sterker verbonden voelen met hun buurt of wijk geven gemiddeld een hogere waardering aan het groen en de natuur in hun leefomgeving.
Meer tevreden over groen in landelijk gebied
Figuur 3. Gemiddelde tevredenheid over groen en natuur naar leeftijd
Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).
Gecorrigeerd voor: Geslacht, inkomen, opleidingsniveau, huishoudsamenstelling, woonsituatie, stedelijkheid, grip, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met wijk/buurt en met de woonplaats, en verbondenheid met Nederland.
Hoewel inwoners in het hier en nu zeer tevreden zijn over het groen en de natuur in hun leefomgeving, kijken zij niet zonder zorgen naar de toekomst. Wanneer inwoners vooruitkijken naar de provincie Utrecht in 2040, noemt 17 procent groen en natuur als een van de belangrijkste zorgen voor de toekomst. Net als bij tevredenheid over groen en natuur speelt stedelijkheid een rol: inwoners van stedelijke gebieden maken zich vaker zorgen over het groen en de natuur in hun leefomgeving dan inwoners van landelijke gebieden (zie figuur 4). Tegelijkertijd noemt één op de vijf inwoners groen en natuur juist als een onderwerp waarover zij hoopvol zijn.
Zorgen over groen en natuur in de toekomst
Figuur 4. Zorgen over groen en natuur naar stedelijkheid
Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).
Ook bij de toekomstige ruimtelijke inrichting van de provincie krijgt natuur een prominente plaats. Natuur en water worden door 37 procent van de inwoners genoemd als een van de belangrijkste ruimtelijke prioriteiten voor een leefbare provincie. Daarmee staat dit thema op de derde plaats, na woonruimte en woningen (43 procent) en zorgvoorzieningen (39 procent). Daarnaast noemt 26 procent van de inwoners groenvoorzieningen, zoals parken en plantsoenen, als belangrijke ruimtelijke voorziening voor de toekomst. Deze uitkomsten laten zien dat inwoners niet alleen tevreden zijn over het huidige groen, maar ook veel waarde hechten aan het behoud en de verdere ontwikkeling van natuur en groen in de provincie.
Regionale Monitor Brede Welvaart, CBS https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/regionale-monitor-brede-welvaart
Zie voor de regionale monitoring van groen en boomkronen de publicatie van het PBL: https://www.pbl.nl/publicaties/monitoring-groen-en-boomkronen
Bronnen
Menu
Natuur
Figuur 4. Zorgen over groen en natuur naar stedelijkheid
Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).
Ook bij de toekomstige ruimtelijke inrichting van de provincie krijgt natuur een prominente plaats. Natuur en water worden door 37 procent van de inwoners genoemd als een van de belangrijkste ruimtelijke prioriteiten voor een leefbare provincie. Daarmee staat dit thema op de derde plaats, na woonruimte en woningen (43 procent) en zorgvoorzieningen (39 procent). Daarnaast noemt 26 procent van de inwoners groenvoorzieningen, zoals parken en plantsoenen, als belangrijke ruimtelijke voorziening voor de toekomst. Deze uitkomsten laten zien dat inwoners niet alleen tevreden zijn over het huidige groen, maar ook veel waarde hechten aan het behoud en de verdere ontwikkeling van natuur en groen in de provincie.
Figuur 3. Gemiddelde tevredenheid over groen en natuur naar leeftijd
Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).
Gecorrigeerd voor: Geslacht, inkomen, opleidingsniveau, huishoudsamenstelling, woonsituatie, stedelijkheid, grip, institutioneel vertrouwen, vertrouwen in anderen, verbondenheid met wijk/buurt en met de woonplaats, en verbondenheid met Nederland.
Niet iedereen is even tevreden over het groen en de natuur: we zien verschillen tussen groepen inwoners. Gemiddeld geven inwoners van landelijke gebieden een 8,0, tegenover een 7,6 in stedelijke gebieden. Daarnaast beoordelen 65-plussers het groen en natuur positiever dan jongere leeftijdsgroepen (zie figuur 3). Ook inwoners die zich sterker verbonden voelen met hun buurt of wijk geven gemiddeld een hogere waardering aan het groen en de natuur in hun leefomgeving.
Meer tevreden over groen in landelijk gebied
Hoewel inwoners in het hier en nu zeer tevreden zijn over het groen en de natuur in hun leefomgeving, kijken zij niet zonder zorgen naar de toekomst. Wanneer inwoners vooruitkijken naar de provincie Utrecht in 2040, noemt 17 procent groen en natuur als een van de belangrijkste zorgen voor de toekomst. Net als bij tevredenheid over groen en natuur speelt stedelijkheid een rol: inwoners van stedelijke gebieden maken zich vaker zorgen over het groen en de natuur in hun leefomgeving dan inwoners van landelijke gebieden (zie figuur 4). Tegelijkertijd noemt één op de vijf inwoners groen en natuur juist als een onderwerp waarover zij hoopvol zijn.
Zorgen over groen en natuur in de toekomst
Regionale Monitor Brede Welvaart, CBS https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/regionale-monitor-brede-welvaart
Zie voor de regionale monitoring van groen en boomkronen de publicatie van het PBL: https://www.pbl.nl/publicaties/monitoring-groen-en-boomkronen
Bronnen
Figuur 2. Aanbod van en behoefte aan groen en natuur in woonomgeving
Bron: Regionale analyse Brede Welvaart (Provincie Utrecht, 2025).
ha per 1000 inwoners
Figuur 1. Natuurlijke ecosystemen op land per inwoner
Bron: CBS.
Hier staat tegenover dat de bereikbaarheid van groen in Utrecht juist gunstig is. Vergeleken met andere provincies behoort Utrecht tot de provincies waar inwoners het dichtst bij openbaar groen wonen. Met een gemiddelde afstand van 400 meter bevindt de provincie zich in de kopgroep van Nederland;1 alleen Flevoland kent met gemiddeld 300 meter een nog kortere afstand tot openbaar groen. Bovendien is de afstand tot openbaar groen in Utrecht de afgelopen jaren afgenomen (600 meter in 2006). Hoewel de hoeveelheid natuur per inwoner dus onder druk staat, is het openbaar groen voor inwoners gemiddeld beter bereikbaar geworden.2
Volgens de Regionale Monitor Brede Welvaart van het CBS1 neemt provincie Utrecht een middenpositie in wat betreft de hoeveelheid natuurlijke ecosystemen op land per inwoner. Utrechtse inwoners hadden in 2023 meer natuur tot hun beschikking dan in andere sterk verstedelijkte provincies Noord- en Zuid-Holland, maar aanzienlijk minder dan de minder dichtbevolkte provincies in het noorden, oosten en zuiden van Nederland.
Tegelijkertijd is dit aspect in Utrecht de afgelopen jaren licht afgenomen. Tussen 2016 en 2023 daalde de beschikbare oppervlakte natuurlijke ecosystemen van 22,8 naar 21,4 hectare per duizend inwoners. Deze ontwikkeling hangt vooral samen met de sterke bevolkingsgroei in de provincie, waardoor de beschikbare hoeveelheid natuur per inwoner afneemt. Het betekent dus niet per se dat er minder natuur is, maar dat de beschikbare natuur over steeds meer inwoners moet worden verdeeld.
Steeds minder natuur per Utrechter, maar groen is wel dichtbij
Utrecht kent relatief weinig natuur per inwoner, maar openbaar groen is voor inwoners goed bereikbaar.
Groen en natuur in de leefomgeving behoren tot de best gewaardeerde aspecten van de ervaren brede welvaart.
De tevredenheid over groen en natuur in de leefomgeving verschilt tussen groepen; vooral inwoners van landelijke gebieden, ouderen en inwoners die zich verbonden voelen met hun buurt zijn positiever.
Groen en natuur worden als belangrijk gezien voor toekomstig leven in de provincie; vooral stedelijke inwoners maken zich zorgen over het behoud ervan.
De inwoners van de provincie Utrecht zijn over het algemeen zeer positief over het groen en de natuur in hun leefomgeving. Gemiddeld beoordelen zij dit met een rapportcijfer 7,7. Ruim acht op de tien inwoners geven het groen en de natuur in hun leefomgeving een 7 of hoger, terwijl 13 procent deels tevreden is en slechts 4 procent ontevreden. Daarmee behoort de tevredenheid over groen en natuur tot een van de hoogste van alle onderzochte aspecten van de ervaren brede welvaart (ofwel het welbevinden). Deze waardering blijkt ook uit wat inwoners fijn vinden aan de provincie Utrecht: ongeveer 28 procent noemt de natuur in de omgeving (zoals bossen en heidegebied) als aantrekkelijk kenmerk van het wonen in de provincie.
We hebben ook gekeken of het aanbod van groen en natuur matcht met de behoefte hieraan. We zien een mismatch wanneer inwoners aangeven dat er ofwel voldoende aanbod is, maar dit niet aansluit bij hun behoefte (bijvoorbeeld omdat het niet toegankelijk of bereikbaar is), ofwel dat er weinig aanbod is terwijl er wel behoefte aan is.
De mismatch op het thema natuur is overwegend beperkt. Bijna twee derde van de inwoners vindt dat het groen in de woonomgeving, zoals parken en bomen, voldoende aanwezig is en goed aansluit bij hun behoeften (figuur 2). Voor natuurgebieden, zoals bossen en heide, geldt dit voor iets meer dan de helft van de inwoners. Tegelijkertijd geeft één op de vijf inwoners aan dat natuurgebieden onvoldoende aanwezig zijn, terwijl zij daar wel behoefte aan hebben. Voor groen in de directe leefomgeving geldt dit voor ongeveer één op de tien inwoners. Deze uitkomsten laten zien dat natuur en groen over het algemeen als toereikend wordt ervaren, maar dat er ook een groep is met een behoefte die niet volledig wordt vervuld.
Utrechters tevreden over groen in de leefomgeving
Natuur
Het thema natuur gaat over de kwaliteit, diversiteit en toegankelijkheid van de natuurlijke leefomgeving. Een rijke natuur draagt bij aan brede welvaart doordat ze voor toekomstige generaties ecosystemen gezond houden en bijdragen aan klimaatadaptatie, en voor het hier en nu ruimte bieden voor recreatie en hierdoor het welzijn van inwoners versterkt. In dit hoofdstuk wordt natuur in de provincie Utrecht in beeld gebracht aan de hand van objectieve aspecten zoals hoeveelheid natuur per inwoner, en subjectieve ervaringen zoals de tevredenheid van inwoners met groen en natuur in hun buurt, hun zorgen en verwachtingen voor de toekomst en de waardering van natuur in hun leefomgeving. Samen geven deze indicatoren inzicht in zowel de staat van de natuur als de manier waarop inwoners de natuur ervaren.