INTERVIEW


Publieke innovatie: koppel creativiteit aan maatschappelijke problemen

“Denk anders, durf te vragen en doorbreek vastgeroeste (Westerse) patronen.”

Op 31 januari presenteert Albert Meijer zijn meetinstrument aan aanwezigen van de sessie. Hoe innovatief kunnen wij als provincie zijn en waar liggen de kansen om onze innovatiecapaciteit bij te schaven?

Albert Meijer

Albert Meijer, hoogleraar Publieke Innovatie aan de Utrecht School of Governance (Universiteit Utrecht).


Zijn missie? “Mensen stimuleren om kritisch en enthousiast betrokken te laten zijn bij het opbouwen van overheidsinstanties en organisaties in het informatietijdperk. Overheden en organisaties zijn sociale constructies. Brede participatie is nodig, om er zeker van te zijn dat we de overheidsinstanties en organisaties krijgen die we willen en technologisch determinisme voorkomen.”

Bestaand systeem verrijken

De publieke sector is gelaagd. Het is niet enkel meer de overheid die zorgt voor innovaties als de enige laag boven de samenleving. De huidige samenleving laat ons zien dat er genoeg creatieve ideeën zijn om de bestaande praktijken te verrijken. Dit is de kern van publieke innovatie: ideeën zijn er zat, geef ze de ruimte. Het gaat er bij publieke innovatie niet om dat we iets vervangen, maar juist dat we samen een bestaand systeem verrijken.

Lot van Hooijdonk liet goed zien waar het om draait bij publieke innovatie. Tijdens het voorstel voor een CO2 neutrale stad werd er op basis van het denken van David van Reybrouck een participatietraject opgezet. Burgers mochten samen met experts een energieplan ontwikkelen. Dit plan is er gekomen en ook daadwerkelijk overgenomen. Zo handhaven we de idee dat we meer klimaatneutraal willen werken, maar is de methode waarop dit tot stand komt heel anders.

Publieke innovatie door de jaren heen

Tot aan de jaren 80 was vernieuwing in de politiek enkel mogelijk op basis van verkiezingen. De verkiezingen gaven dan aanleiding om, op basis van de partijprogramma’s, een nieuwe koers uit te zetten. Gedurende de jaren 80 kwam publiek management op en dat ging gepaard met de idee dat de medewerkers van de publieke sector meer moeten doen dan enkel beleid uitvoeren. Zijn er manieren waarop het gekozen beleid effectiever of efficiënter kan? Dat betekent niet enkel kijken naar de kosten voor het uitvoeren, maar bijvoorbeeld ook een benchmark uitzetten.


“Creativiteit is geen doel op zich, het moet gekoppeld worden aan maatschappelijke waarden.”

Anders onderzoeken

In de jaren 90 kwam publieke innovatie pas echt op. Mensen werden mondiger en innovatieleiders namen hun plek in. En daarmee kwam er ook meer aandacht voor onderzoek naar publieke innovatie. Wat vraagt het van een organisatie om innovatie te stimuleren? "Zelf heb ik een methode ontwikkeld om de innovatiecapaciteit van organisaties te meten. Deze methode heb ik onder andere gebruikt om te onderzoeken hoe goed de gemeente Utrecht haar innovatieprocessen heeft georganiseerd", zegt Meijer.

“Creativiteit is geen doel op zich”, vervolgt Meijer. “Het moet gekoppeld worden aan maatschappelijke waarden. Dat is het interessante eraan: denk anders, durf te vragen en breek bijvoorbeeld vastgeroeste (Westerse) patronen. Het gaat uiteindelijk om de maatschappelijke waarden, daar werken wij met elkaar voor. Hoe doe je dit? In een eerder onderzoek onderscheid ik drie aspecten voor publieke innovatie:

Binnen Nederland hebben wij een werkend systeem waarbinnen bepaalde functies vervuld worden. Maar dat is echt systeemdenken, waar ik naar toe wil is handelen op basis van evolutionair denken.

Publieke innovatie richt zich op meer aansluiting met de samenleving. Als er binnen de samenleving iemand met een goed idee komt, dan is het zonde als die moet wachten met dat idee op de mening van iemand die drie jaren terug gekozen is. In het huidige informatietijdperk heeft de overheid meer dan ooit de taak om te luisteren naar de samenleving en daarop in te gaan. Door mijn methode te gebruiken en te onderzoeken wat de capaciteit is binnen jouw organisatie, krijg je een idee waar je staat. Mijn methode kijkt vooral naar hoe een organisatie scoort op:

Vooral de verschillen tussen de diverse functies zijn erg interessant en geven inzicht om een gevoel op tafel te leggen. Daarna kunnen er stappen gezet worden om een verandering door te voeren.”


Benieuwd naar het artikel?

Lees ‘Public Innovation Capacity: Developing and Testing a Self-Assessment Survey Instrument’ (A. Meijer, 2018) op Google Scholar.