Lessen en leerpunten uit 2018

Dertig procent van de programma-inspanningen van het IFL richt zich op het reflecteren op en het evalueren van de experimenten. Uiteindelijk doel is het borgen en delen van ervaringen en nieuwe inzichten. Vanuit het programma(team) werken we aan een overzicht en een analyse van de lessen en leerpunten uit de experimenten en bereiden we de borging in de organisatie voor. Ook zorgen we voor een hechte verbinding tussen het IFL en het programma Invoering Omgevingswet.

Sinds de zomer 2017 draagt het IFL bij aan het UtrechtLab: een regionaal platform voor strategische (transitie)opgaven. Daar delen we de geleerde lessen en leerpunten niet alleen met de provinciale organisatie, maar ook met onze partners ‘buiten’. Inmiddels staat het UtrechtLab op eigen benen.


Samenwerking met kennisinstellingen

Veel experimenten hebben vorm gekregen in samenwerking met Utrechtse kennisinstellingen zoals de Universiteit Utrecht, Hogeschool Utrecht, Hogeschool voor de Kunsten Utrecht, onderzoeksbureau TNO en het RIVM. We willen deze samenwerking verder uitbouwen en intensiveren.


Lessen en leerpunten uit 2017

In de IFL Voortgangsrapportage van 2017 zijn de eerste lessen en leerpunten uit de experimenten opgenomen. In een infographic zijn citaten verwerkt uit interviews met de trekkers van de experimenten, en andere betrokkenen.


In veel experimenten zien we het belang van een integrale, gebiedsgerichte aanpak mét betrokkenheid van de relevante stakeholders terug. Opvallend is ook dat provinciale aandacht voor afzonderlijke initiatieven door de initiatiefnemers vaak zeer hoog wordt gewaardeerd. Tegelijkertijd zit er vanuit onze regionale functie en rol als middenbestuur een vorm van natuurlijke terughoudendheid op het bevorderen van die afzonderlijke initiatieven. Een interessant spanningsveld waar onder andere Natuurprijs Groene Kroon en Groengebieden beter benutten nieuwe ‘antwoorden’ voor hebben.


Lessen en leerpunten uit 2018

In deze Voortgangsrapportage delen we de lessen en leerpunten uit 2018 per opgave (zie kolom rechts). De meeste experimenten lopen nog, waarbij er ook nog volop geleerd wordt. Twee experimenten zijn inmiddels afgerond: Groengebieden beter benutten en Multimodale Knooppunten ontwikkelen. Het experiment Omgevingsbewuster wegen gaat een nieuwe fase in. De lessen en leerpunten van het experiment Kleine kernen blijven gezond komen terug in de Voortgangsbrief van 2019.

Lessen en leerpunten uit het IFL op hoofdlijnen

Provinciale Staten heeft met het IFL voorwaarden gecreëerd om:

  • complexe maatschappelijke opgaven een impuls te geven
  • structureel te experimenteren
  • te leren van experimenteren


Impuls voor complexe maatschappelijke opgaven

Alle experimenten binnen het IFL zijn gekoppeld aan een complexe maatschappelijke opgave. Door middel van het experiment wordt hier een impuls aan gegeven. Bij onder andere ‘Groengebieden beter benutten’ zien we het belang van een integrale, gebiedsgerichte aanpak met betrokkenheid van de relevante partijen en stakeholders terug. Hierin gaat het om én lef tonen én heldere kaders vaststellen. Het lef is getoond de wensen van de bewoners uit het initiatief op te nemen in het Toekomstperspectief. Hierdoor zijn heldere kaders gesteld waarbinnen de initiatieven uit het gebied gerealiseerd worden. Dankzij de prijsvraag van ‘Natuurlijk ontwikkelen’ zijn contacten gelegd tussen initiatiefnemers van natuurontwikkeling onderling. Dit zorgde ervoor dat deze initiatieven een podium kregen. Initiatiefnemers vonden elkaar, doordat ze meededen aan de prijsvraag. Vervolgens zijn waardevolle verbindingen waardoor initiatieven konden worden gerealiseerd.


Structureel experimenteren

Door structureel te experimenteren als regionale overheid, leren we omgaan met risico’s, rechtmatigheid, doelmatigheid en bestaand beleid. De oplossingen die gevonden worden in experimenten kunnen risico’s met zich meebrengen. In de experimenten leren we hoe om te gaan met die risico’s. Soms blijkt dat een experiment en de daaruit voorkomende mogelijk vervolgstappen zich bijvoorbeeld (nog) niet makkelijk voegen binnen de bestaande beleidskaders. Een voorbeeld daarvan is ‘Multimodale knooppuntontwikkeling’. Hierbij waren de beleidskaders gesteld rondom mobiliteitsopgaven, maar niet in samenhang met de andere opgaven die vanuit de alliantie aan de orde kwamen. Alliantievorming vraagt om een solide thuisbasis op het gebied van integraal werken. Bijvoorbeeld bij het experiment ‘Functies wijzigen landelijk gebied’ zien we dat het zoeken is naar de juiste rol van de provincie om gestelde doelen te behalen in complexe maatschappelijke opgaven. Doelmatig te werk gaan vereist goede afstemming tussen alle samenwerkingspartners. Door een onafhankelijke organisatie verantwoordelijk te maken, kan een goede afweging gemaakt worden tussen zowel publieke als private belangen en bestaand beleid.


Leren van experimenteren

De manier waarop we als provincie (leren) omgaan met de lessen uit de experimenten is heel belangrijk. Het ontwikkelen van een lerende organisatie wordt mede door het IFL vormgegeven. Dit doen we door te delen waar we in de experimenten tegenaan lopen. Een voorbeeld van een leerpunt uit het IFL is de manier waarop we gezamenlijk opgaven definiëren met andere partijen. Doen we dat dan vanuit onze formele verantwoordelijkheid en bevoegdheden, of vanuit het gezamenlijk verder brengen van de opgave? Bepalen we samen met betrokkenen de ambitie, koers en richting voor de opgave, of doen we dat zelf? Uit de evaluatie van het experiment ‘Omgevingsbewuster wegen’ blijkt hoe belangrijk een helder verwachtingsmanagement is. Bij ‘Energietransitie faciliteren’ leren we het belang van het zorgvuldig opzetten van participatietrajecten. Het gericht betrekken van bepaalde doelgroepen zorgt ervoor dat vanuit verschillende perspectieven meegedacht en gedaan wordt in een opgave.


Het IFL streeft er naar aan het eind van de programmaperiode van het IFL (2016- 2019) een overzicht te hebben van alle lessen, leerpunten en aanbevelingen voor (nieuwe) werkwijzen. Die baseren we op de bevindingen en ervaringen uit de diverse experimenten die het IFL in de programmaperiode heeft ondersteund en gefaciliteerd.