04



Interview Bert van der Zwaan, voorzitter ICO

Het ICO Aardwarmte is een nieuw, onafhankelijk informatieplatform dat het opsporen en winnen van aardwarmte kritisch gaat volgen. Het Informatie & Consultatie Orgaan Aardwarmte (ICO Aardwarmte) zal belanghebbenden van objectieve kennis en informatie voorzien, onafhankelijk tussen de partijen staan, gevraagd en ongevraagd advies geven, maatschappelijke signalen oppikken en partijen verbinden. Voormalig rector magnificus van de Universiteit Utrecht, Bert van der Zwaan, is voorzitter van het ICO Aardwarmte.

Even voorstellen


Vertel eens iets over u zelf. Wie is Bert van der Zwaan? “De afgelopen jaren ben ik Rector Magnificus geweest van de Universiteit Utrecht, een baan waarin ik me volop kon wijden aan het uitbouwen van het onderwijs en onderzoek van de beste universiteit van Nederland. Ik ben ook internationaal heel actief geweest. De laatste vier jaar als president van de League of European Research Universities, de “vereniging” van de beste universiteiten van Europa.



Maatschappelijk diensbaar


U bent met emeritaat. Waarom besloot u hiermee te starten en niet te genieten van uw vrije tijd? “Ik ben weliswaar met pensioen maar nog volop actief. Ik heb nog veel functies. Ik schrijf veel en geef internationaal nog veel lezingen over ontwikkelingen in het onderwijs. Daarnaast probeer ik me maatschappelijk dienstbaar te maken waar ik maar kan. Ik werk nu niet meer in de weekenden en af en toe heb ik een hele dag vrij om leuke dingen te doen. Maar om uw vraag precies te beantwoorden: ik ben gewoon gevraagd door de provincie of ik mee wilde denken over het ICO en daar is deze rol uit naar voren gekomen.”

Alle belangen gewogen


Waarom vindt u het belangrijk dat het ICO er komt? “Het ICO is een poging om de dialoog tussen burgers en overheid, maar ook met het bedrijfsleven, over een hot topic als aardwarmte waar mogelijk te verbeteren. Het allerbelangrijkste is dat alle partijen tijdig aan tafel komen te zitten met voldoende, en vooral goede, informatie. Zo komt er volwaardig overleg over de mogelijkheid en wenselijkheid van aardwarmte. We hebben met elkaar in het kader van de energietransitie een enorme opgave. Het is mijn stellige overtuiging dat iedereen daaraan best wil meewerken, maar alleen op voorwaarde dat alle belangen goed gehoord en gewogen worden. Dus ook die van betrokken burgers. Het ICO is strikt onafhankelijk en bewaakt al die belangen op gelijkwaardige wijze.”

Prioriteit


Wat gaan uw eerste werkzaamheden worden? “Allereerst bouwen we de website op: hier kunnen mensen vragen stellen, plaatsen wij onze adviezen en signaleren de nieuwste ontwikkelingen. Prioriteit is verder het opbouwen van de bekendheid van het ICO, onder andere door veel contacten te leggen. Vooral in gemeenten waar de activiteiten van het zoeken naar aardwarmte snel zichtbaarder worden. Hopelijk benaderen mensen ons ook snel met hun vragen en problemen. Dan kunnen we tonen wat we als ICO kunnen. Met onze onafhankelijke experts hebben we veel kennis bij elkaar. Daarmee kunnen we onze rol, denk ik, goed spelen.”


Lees verder onder de afbeelding.

"Vergt zo’n vraag meer dan een simpel antwoord, dan worden de experts van het ICO ingeschakeld voor het maken van een onafhankelijk advies, voor burgers of de overheid, of ook voor de betrokken bedrijven."

Onafhankelijke experts


Hoe is het ICO opgebouwd? “Het ICO is samengesteld uit acht strikt onafhankelijke experts die op allerlei vragen die samenhangen met aardwarmte en de energietransitie antwoord kunnen geven. Via het Utrecht Sustainability Institute van de Universiteit Utrecht worden we ondersteund met een secretariaat dat ook als eerste lijn zorgt voor de beantwoording van vragen die burgers of overheden stellen. Vergt zo’n vraag meer dan een simpel antwoord, dan worden de experts van het ICO ingeschakeld om een onafhankelijk advies te maken. Voor burgers of de overheid of voor de betrokken bedrijven. Gezamenlijk komen we acht keer per jaar bij elkaar en stellen dan die adviezen vast. Indien nodig hebben we ook middelen beschikbaar om de allerbeste experts van buiten in te huren voor advies of beantwoording van belangrijke vragen.”



Voor wie?


Voor wie is het ICO eigenlijk bedoeld? “Het ICO is vooral bedoeld om burgers of maatschappelijke groeperingen die niet vanzelfsprekend aan tafel zitten bij de discussies of besluitvorming over aardwarmte te betrekken. Dat kan door hen tijdig van advies of informatie te voorzien, door onafhankelijke kennis te verschaffen, of via adviezen waarin we de overheid of bedrijven wijzen op de kans dat de belangen van burgers dreigen onder te sneeuwen.”

Breed maatschappelijk draagvlak


Hoe ziet u zelf de ontwikkeling van aardwarmte? “In beginsel positief: er zijn veel mogelijkheden, maar het moet nog blijken of dit ook geldt voor de provincie Utrecht. Iedereen moet nu wel doordrongen zijn van het belang om nieuwe en schone energiebronnen te vinden. Dat kan alleen succesvol als daar breed maatschappelijk draagvlak voor is. Dus de kans dat aardwarmte ook voor de provincie Utrecht een geschikte bron van energie is, moeten we serieus nemen. Het ICO kan daaraan bijdragen door te informeren, te adviseren en waar mogelijk partijen te verbinden.”


Lees verder onder de afbeelding.

"En je zou kunnen zeggen dat het ICO het gevolg is van de lessen die geleerd zijn in Groningen"


Nieuwe vorm van burgerparticipatie


Begrijpt u de terughoudendheid van inwoners voor aardwarmte? “Ja, dat is heel begrijpelijk. De discussie rond het aardgas in Groningen heeft geleerd dat burgers daar jaren lang genegeerd zijn, in plaats van op juiste manier betrokken te worden bij mogelijke problemen of gevolgen van de winning van energie. Daar moeten we van leren. Je zou kunnen zeggen dat het ICO het gevolg is van de lessen die geleerd zijn in Groningen: betrek in een tijdig stadium burgers bij ingrijpende besluiten. In die zin kan het ICO gezien worden als een nieuwe vorm van burgerparticipatie die ik enorm toejuich.”

Onafhankelijk


Hoe is de onafhankelijkheid van het ICO gewaarborgd? “Ik en alle leden van het ICO zijn strikt onafhankelijk en hebben geen enkel belang bij aardwarmte of de energiesector. We zijn kritisch en deskundig en zijn ook onafhankelijk in de zin dat we voldoende financiële middelen hebben om waar nodig zelf informatie te verzamelen of adviezen op te stellen.”

Toekomst


Hoe ziet u de toekomst van het ICO? “Dat is te vroeg om te zeggen. We zullen zien hoe het gaat. Maar het is een heel interessant experiment om te komen tot een goede dialoog tussen burgers en overheid over onze toekomstige energie- en warmtevoorziening. Het zou me niet verbazen als ook in andere sectoren deze nieuwe vorm van burgerparticipatie goed zou kunnen werken. Dat hoop ik in ieder geval vurig.”

Deel